تبلیغات
Nothing To Display - طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
 
Nothing To Display
you are in my heart 4ever
 
 
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
∗ محمد مدرس یزدی 1
، جهانگیر یدالهی 2، احمد جعفرنژاد 3، غلامرضا جمالی 4
1. استاد دانشكده مهندسی صنا یع دانشگاه صنعتی شر یف
2. استادیار گروه مدیریت كارآفرینی دانشكده مدیریت دانشگاه تهران
3. دانشیار گروه مدیریت صنعتی دانشكده مد یر یت دانشگاه تهران
4. دانشجو ی دكتر ی مد یر یت دانشگاه تهران
(1385/8/ (تاریخ تصویب 21
چكیده
یكی از جنبه های بسیار مهم مدیریت زنجیره تأمین عبارتست از انتخاب نوع زنجیره تامین مناسبی
كه بتوان از آن طریق به عملكرد بهینه در سرتاسر زنجیره دست یافت. در این مقاله زنجیره های
تأمین ساخت به سه نوع ناب, چابك و تركیبی طبقه بندی شده است. هم چنین زنجیره تأمین
متناسب با نوع محصول كه به سه نوع محصول استاندارد (كاركردی), محصول ابداعی و محصول
تركیبی تقسیم میگردند, مورد تشریح قرار گرفته است. سپس چارچوبی را جهت طبقه بندی
زنجیره های تأمین مبتنی بر مشخصات محصول و مراحل چرخه عمر محصول ارائه گردیده است. در
ادامه مدلی جهت انتخاب زنجیره متناسب با نوع محصول توسط هر سازمان, مورد بحث قرار گرفته
است.
واژه های كلیدی: زنجیره تأمین چابك, زنجیره تأمین ناب, زنجیره تأمین تركیبی, چرخه
عمر محصول, مدیریت زنجیره تأمین
Email: gh_jamali@yahoo.com : ∗ نویسنده مسؤول
149 فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
150
مقدمه
سازمان ها دریافته اند جهت بقا ء خود در محیطی كه تنوع، تعداد و مسئولیت پذیری آنها بالا
باشد، باید قادر باشند تا خود را با تغییرات آینده تطابق دهند . نیازمندی های مشتری بطور
مداوم درحال تكامل بوده و چرخه ع مر محصول نیزكوتا ه ترمی گردد . بنابراین ، زنجیره
تأمین می بایستی بتواند به بازار پاسخ دهد . بنابراین سازمان های موفق درطی زمان به سوی
جریان نقدی بیشتری حركت خواهند نمود . دركسب وكاردنیای امروزی، مدیریت زنجیره
تأمین به عنوان ابزاری جهت دستیابی به سود اقتصادی ك وتاه مدت و مزیت رقابتی بلندمدت
محسوب می گردد. مدیریت زنجیره تأمین به عنوان مجموع های از رویكر دها و تلاش هایی
بشمارمی رودكه از تولیدكنندگان، عرضه كنندگان و توزیع كنندگان حمایت نموده و
زنجیره ارزش را به گونه ای هماهنگ می نمایند كه محصولات در مقادیر مناسب، زمان
مناسب و مكان مناسب تولید و توزیع گردیده تا در نتیجه رضایت مشتری حاصل گردد
21 ]. دردنیای رقابتی امروز و با توجه به انتظارات پیچیده مشتتریان سازمان ها خود را با ]
مشتریانی روبرو می بینند كه خواستار افزایش در تنوع محصول، هزینه پایین، كیفیت بهتر و
دسترسی سر یع تر به آن محصول هستند . سازمان ها برای موفقیت خود روی به مدیریت
زنجیره ای تأمین می آورند زیرا این رویكرد در فعالیت های متمركز است كه دریك زنجیره
ارزش وجود دارد [ 4]. دیدگاه زنجیره تأمین بر این واقعیت بنا نهاد شده است كه رقابت به
جای اینكه بین شركت ها وجود داشته باشد می بایستی بین زنجیره های تأمین وجود داشته
باشد و مدیریت زنجیره تأمین رویكردی است برای طراحی، سازمان دهی و به اجرا
درآوردن این فعالیت ها [ 23 ]. مدیریت زنجیره تأمین عرضه كنندگان، تولیدكنندگان،
توزیع كنندگان ومشتریان را با استفاده ازفناوری اطلاعات ج هت برآورده نمودن هرچه
مؤثرتر و كارآتر انتظارات مشتریان با همدیگر ادغام م ی نماید [ 2]. در نتیجه شركت ها
می توانند به سرعت و با كیفیت بالا به تقاضاهای گوناگون مشتریان پاسخ دهند . همانطور
كه رقابت از شركت ها به زنجیره های تأمین تغییر یافته است لذا مدیریت زنجیره تأمین به
عنوان یكی از استراتژیهای مهم جهت موفقیت رقبا بشمار می آید [ 17 ]. برای مثال در صنایع
در این وضعیت قرار دارند . زنجیره Toyota ،Ford ،Daimler : خودرو, شركتهایی مانند
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
151
تأمین در این شرك تها بگونه ای طراحی گردیده كه آنها را جهت تحویل بموقع
محصولات خود به م شتریان نهایی توانمند می كند [ 23 ]. توسعه، طراحی، تولید، بازاریابی و
حمل خودروهای جدید به عنوان یكی از فعالیت های تیمی می باشد كه نقطه آغازین آن در
واقع استخراج مواد خام از زمین، طراحی و مونتاژ، و ارسال آن محصول به فروشگاه
می باشد. وقتی كه یك مشتری خودرویی ر ا می خرد در واقع او خروجی یك زنجیر تأمین
را انتخاب نموده است . مسأله مهم این است كه چگونه می توان كاركرد و مفاهیم زنجیره
تأمین را در سازمان های تولیدی جای داد . بگونه ای كه بتوان با طراحی زنجیره تأمین
مناسب انتظارات مشتری را برآورده نمود.
بیان مساله تحقیق
مساله اصلی این تحقیق عبارتست از : زنجیره تأمین مناسب با نوع محصول و با توجه به
چرخه عمر آن كدام ست؟ بنابراین این تحقیق بدنبال طراحی زنجیره تأمینی می باشد كه
بتواند :
1. سازگار با نوع محصول تولیدی سازمان باشد.
2. سازگار با مراحل عمر این محصول در سرتاسر زنجیره تأمین باشد.
3. قابلیت انطباق همراه با تغییر نوع محصول را داشته باشد.
4. دارای پویایی مستمردر محیط متلاطم و رقابتی زنجیره های تأمین باشد.
پیشینه تحقیق
طراحی زنجیره تأمین بطور كلی دارای یك پیكره بندی شبكه ای است . كه شامل
مشخصات بازار، انتخاب تولید كننده و روشهای تو زیع و تخصیص خانواده های محصول
به بازارهای گوناگون می باشد. تحقیقات وسیعی در این رابطه انجام گرفته است . به گفته
فاین، طراحی زنجیره تأمین متوجه اولویت بندی قابلیتهایی است كه بتوان از آن طریق در
یك شبكه تأمین روابط بین عناصر را توسعه و تقویت نمود ه و با استفاد ه از فرآیندهای پویا
این قابلیتها را بصورت زنجیره ای به همدیگر متصل نمود[ 10 ]. از طرف دیگر، به محض
اینكه طراحی یك زنجیره تأمین به اتمام می رسد، مدیریت زنجیره تأمین متوجه
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
152
هماهنگیهای مربوط به تهیه جریان موا د و موجودی ، اطلاعات و جریان مالی ، می باشد .
استراتژیهای م ؤثر زنجیره تأمین رویكردهای گوناگونی را با همدیگر تركیب می نمایند. این
استراتژیها می توانند شامل موارد ی همچون انعطاف پذیری عملیاتی (مونتاژبه سفارش،
ساخت به سفارش وكاهش زمان تاخیر )، ترتیب قراردادها، مدیریت موجودی و پاسخ مؤثر
به مشتری باش ند. در سال 1997 ، فیشر محصولات را به دو دسته كلی محصولات كاركردی
و محصولات ابداع ی تقسیم بندی نمود . محصولات كاركردی نیازهای اساسی مصرف
كنندگان را برآورده م ی سازد. از همین رو دارای تقاضای قابل پیش بینی و چرخه عمر بلند
محصول هستند . این ثبات، در مقابل , رقابت را به همراه دارد كه باعث پایین آمدن حاشیه
سود خواهد گردید . اكثر شركتها برای جلوگیری از كاهش حاشیه سود، در تكنولوژی
خود نوآوری ایجاد نموده اند. اگر چه حاشیه سود محصولات ابداعی می تواند بالاتر باشد،
اما دارای چرخه عمر محصول كوتاهتری هم چنین تقاضای غیر قابل پیش بینی در بازار
خواهند بود [ 11 ]. محصولات ابداعی اساساً دارای مدیریت و طراحی متفاوتی از زنجیره
تأمین نسبت به محصولات كاركردی می باشند . تقاضای قابل پیش بینی محصولات
كاركردی، وظیفه میانجیگری بازار را برای آنها ساده تر می كند . شركتها از این طریق
می توانند تمركز خود را صرفا برروی كاهش هزینه، معطوف كنند . بنابراین نیاز به یك
زنجیره تأمین ناب نیز احساس می گردد. از طرف دیگر، یك زنجیره تأمین چابك برای
محصولات ابداعی با توجه به عدم اطمینان بازار و افزایش خطر كمبود و یا مازاد كالا مورد
نیاز می باشد. در حالی كه حاشیه سود بالا و اهم یت فروشهای اولیه در تسخیر سهم بازار
محصولات جدید باعث افزایش هزینه كمبود می گردد . چرخه كوتاه عمر محصول نیز
خطر منسوخ شدن كالا را می تواند افزایش دهد . در نتیجه هزینه های مازاد افزایش می یابند .
در سال های اخیر محققان اكثر تلاش های خود را بر روی عواملی كه موج ب طراحی و
ساخت هر چه مؤثرتر زنجیره های تأمین می گردد متمركز نموده اند [ 7]. برخی از آنها بر این
اعتقادند كه با توجه به تقسیم بندی محصولات می توان زنجیره تأمین مرتبط با هر كدام از
آنها را شناسایی كرد . گنشان و هریسون در سال 1995 با توجه به موضوعات اساسی مرتبط
كه شامل تعریف، موضوعات عملیاتی و استراتژیكی بودند چهارعامل كلیدی SCM در
تصمیم گیری را معرفی نمودند . كه عبارت بودند از : حمل، تولید، موجودی و توزیع . آنها
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
153
به اختصار مدلی از زنجیره تأمین كه روش های طراحی شبكه و روش های مبتنی بر شبیه
سازی نامیده می شود را مو رد بررسی قرار دادند [ 12 ]. بومن در سال 1998 تحقیقی را بر
روی طراحی و تحلیل زنجیره تأمین انجام داد این تحقیق بر اساس مدل سازی زنجیره تأمین
چندمرحله ای استوار بود و به چهار مدل تقسیم می گردید : مدل های قطعی , مدل های
احتمالی, مدل های اقتصادی و مد ل های شبیه سازی. او هم چنین بر روی معیارهای كیفی و
كمی عملكرد زنجیره تأمین و هم چنین متغیرهای تصمیم گیری كه بر روی مدل سازی
زنجیره تأمین مؤثربودند بررسی هایی را انجام داد . این متغیرها عبارت بودند از زمان بندی
تولید و توزیع، سطح موجودی، تعداد مراحل، مراكز توزیع، محصولات ك ارخانه، روابط
عرضه كننده، یا خریدارتنوع محصول وتعداد محصولاتی كه درانبار نگهداری می شود این
.[ تحقیق نتایجی را به شرح زیر در برداشت [ 3
1. ارز یابی و توسعه معیارهای عملكرد زنجیره تأمین
2. توسعه مد لهایی كه متغیرها را به معیارهای عملكرد مرتبط می نمود
3. توجه به موضوعاتی كه مرتبط با مدل سازی زنجیره تأمین می گردد.
4. طبقه بندی سیستم هایی از زنجیره تأمین كه از آن طریق میزان تكنیك هایی را جهت
طراحی و تحلیل زنجیرهای تأمین گسترش داد.
را نمایان می ساختند معرفی نمود. SCM نولان در سال 1999 پنج مشخصه را كه مزایای
این مشخصه ها عبارت بودنداز: مراحل پیاده سازی، مشاركت مدیران ارشد، هماهنگی،
فرآیند كسب و كار و طراح سازمانی و معیارهای عملكرد مؤثر . او اظهار می كند كه این
بسیار مؤثر م یباشد. و این به نوبه خود یك SCM پنج قدم جهت پیاده سازی یك سیستم
بوده و جهت موفقیت سازما نها می بایستی SCM طبقه بندی كلی از سیستم های
استراتژی های آنها را با این سیستم تطبیق نمود [ 16 ]. راگاتز و همكارانش در سال 1996
موضوعاتی را كه با زنجیره های تأمین ناب و چابك مرتبط بودند همراه با ادغام
عرضه كنندگان در توسعه محصول مورد بررسی و آزمون قرار دادند . آنان م ی گفتند كه
سازمان ها، عرضه كنندگان خود را با مشاركت دادن در طراحی محصول و در بعضی از
موارد با مسئولیت دادن آنها در طراحی اجزای محصول یا سیستم هایی كه می تواند توسعه
محصول را تسریع دهد، منسجم می نمایند [ 18 ]. آنان به تحلیل روابط بین مشتری و
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
154
عرضه كننده و هم چنین به بررسی تلاش ها و فعالی ت های عرضه كنندگانی كه بسیار موفق و
یا دارای حداقل موفقیت بوده اند پرداختند.
گناسكاران در سال 1999 ، تمركز خود را فقط بر روی ساخت چابك معطوف داشت .
ارائه می داد. این AMS تحقیق وی یك مدل مفهومی را از یك سیستم ساخت چابك
سیستم شامل چهار بعد استراتژی، تكنولوژی، سیستم ها و افراد می گردید [ 13 ]. وی تلاش
AMS خود را بر روی تحقیقاتی كه ساخت چابك و تكنولوژی را به عنوان اصول تطبیق با
مدنظر قرار می دادند، متمركز نمود . وی هم چنین، اطلاعاتی را كه با مفاهیم و خواص
AMS ساخت چابك مرتبط بودند شناسایی و اطلاعاتی را نیز جهت طراحی و پیاده سازی
بسیار مؤثر بودند AMS فراهم نموده و ابزارها و تكنیك هایی را كه در پیاد ه نمودن موفق
مورد اشاره قرار داد . این ابزار شامل مفاهیمی مانند شركت مجازی، معماری توسعه
سیستم های كنترل ساخت، ساخت جهت پاسخ سریع به تقاضا، رقا بت بر مبنای زمان،
توانایی های مدلسازی سریع، مدل سازی بر مبنای هدف و برنامه ریزی بود . وی در نهایت،
شرایط تركیب زنجیره تأمین ناب و چابك و هم چنین طراحی بر مبنای مشخصات محصول
و توسعه یك AMS را مورد بررسی قرار داد . شریف و ژانگ درسال 1999 ، نیز بر روی
مدل مفهومی جهت رسیدن به چابكی فعالیت های جهت رسیدن به چابكی فعالیت های خود
را آغاز نمودند . پیش فرض آنان، این بود كه یك زنجیره تأمین ناب زیرمجموعه ای از یك
زنجیره تأمین چابك می باشد . از نظر آنان رابطه این دو زنجیره و مزایای ناشی از این
تركیب آنها بسیار مهم تر جلوه می نمود [ 20 ]. تحقیقات فوق اگر چه بطور كامل انواع
زنجیره های تأمین را تقسیم بندی نمی نمایند . اما در تحقیقی كه در سال 1999 توسط نایلور
و همكارانش انجام شد مدلی جهت تركیب زنجیره های تأمین ناب و چابك ارائه گردید .
بود . این رویكرد از مفاهیم (HSC) كه در واقع سر منشأ توسعه زنجیره تأمین تركی بی
زنجیره تأمین ناب و چابك استفاده می نماید و هم چنین متوجه عملیات خرید سنتی جهت
.[ تطبیق با انتظارات مشتری م یباشد [ 15
در تحقیقی كه توسط واندرمبس و همكارانش در سال 2002 انجام گردید سه نوع
زنجیره تأمین مورد بررسی قرار گر فت. آنان اظهار داشتند كه نوع زنجیره تأمین تا حد
زیادی مرتبط به مشخصات محصول و انتظارات مشتری م ی باشد. با توجه به محیط متغیر
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
155
امروزی، سازمان ها به یك مدلی از زنجیره نیاز دارند كه به موضوعات استراتژیكی و
.[ مشتری مدار و هم چنین محدودیت های عملیاتی مرتبط باشد [ 24
انواع زنجیره تأمین
الف- زنجیره تأمین ناب
در یك زنجیر تأمین ناب بر بهبود مستمر فعالیت هایی توجه می گردد كه از آن طریق
بتوان عملیاتی را كه در طول یك زنجیره تأمین ، ایجاد ارزش افزوده نمی كنند حذف
نمود. و بر تلاش هایی معطوف است كه بتوان به كارآیی ساخت دا خلی نایل آمده و
زمان های راه اندازی را كاهش داد . تا بتوان تولید اقتصادی را افزایش ، هزینه ها را كاهش ،
سودآوری را بالا برده و انعطاف پذیری ساخت را ارتقا داد . هر چه كه زمان راه اندازی
ممكن است LSC كمتر باشد می توان انعطاف پذیری داخلی را افزایش داد [ 22 ]. اما یك
توجهی به تقاضای مشتری و به عبارت دیگر انعطاف پذیری خارجی ننماید. زیرا
انعطاف پذیری خارجی به معنی انعطاف پذیری در طراحی محصول، برنامه ریزی و
زمان بندی و توزیع و هم چنین ساخت می گردد. هر چه كه تغییرات بازار افزایش م ی یابد،
رویكرد زنجیره تأمین ناب نی ز به مفهوم رقابت چندگانه نزدیكتر می گردد. زیرا بر اساس این
مفهوم حجم تولید حتی یك عدد هم كه باشد ، به گونه ای است كه بتواند پاسخگوی
.[ بازارهای چندگانه باشد [ 5
ب- زنجیره تأمین چابك
رویكرد زنجیره تأمین چابك مرتبط با تقابل بین شركت و بازار و یك چشم انداز
بیرونی به انعطاف پذیری می باشد. پیاده سازی موفق این رویكرد مستلزم پاسخگویی سریع و
مستمر به تغییرات بازار، پویایی سازمان، توجه به رشد و انعطا ف پذیری سازمان ها و
انتظارات مشتری می باشد. این رویكرد تمركز خود را معطوف به پاسخ سریع به تغییرات
پیش بینی نشده بازار نموده و از طریق حمل سریع و انعطاف پذیر نمودن زمان های تأخیر،
.[ بكارگیری تكنولوژی های جدید، نسبت به حل مسائل غیرقابل پیش بینی اقدام می نماید[ 9
در این رویكرد استفاده وسیعی از سیستم ها و تكنولوژی های اطلاعاتی می گردد و هم چنین
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
156
با استفاده از تبادل الكترونیكی داده، اطلاعات را به سرعت به اجزای زنجیره منتقل
می نماید. تا بتوان تصمیمات بهتری را اتخاذ نمود . تمركز ویژه این رویكرد بر روی مسائل
مربوط به سازمان و كاركنان می باشد (مانند: سیستم های دانش و تقویت كارمندان ). بطور
كلی رویكرد سیستماتیكی است كه كسب و كار را منس جم نموده، ابداعات در سازمان را
افزایش داده و موجب بوجود آمدن سازمان های مجازی بر اساس نیازهای مشتری
.[ می گردد[ 24
ج- زنجیره تأمین تركیبی
علاوه بر زنجیره تأمین ناب و زنجیره تأمین چابك، یك نوع زنجیره تأمین دیگر كه
مابین این دو نوع است , وجود دارد . كه به آن , زنجیره تأمین تركیبی می گوئیم . این
رویكرد عموماً مربوط به محصولاتی می گردد كه با توجه به سفارش مشتری مونتاژ
می گردند زیرا میزان پیش بینی تقاضای آن دارای نوسان بسیار پایین و دقت نسبتاً بالایی
می باشد [ 15 ]. در این زنجیره باتوجه به حجم های بالای سفارش، از محصو لات متنوعی
جهت مونتاژ محصول نهایی استفاده می گردد. زنجیره تأمین ناب و چابك از تكنیك هایی
استفاده می كنند كه در آن محصولات اجزای محصول دارای مشخصه های گوناگونی
می باشند. به عنوان مثال كیس ه های هوا در یك زنجیره تأمین ناب تولید می گردند . درحالی
( كه موتورهای ال كتریكی در یك زنجیره تأمین چابك تولید می شوند. در نگاره شماره ( 1
سه نوع زنجیره تأمین با همدیگر مقایسه گردیده اند.
[ نگاره 1. مقایسه مشخصات انواع زنجیره تأمین [ 23
عنوان زنجیره تأمین ناب زنجیره تأمین چابك زنجیره تأمین تركیبی
هدف
1. تمركز بركاهش هزینه
2. افزایش انعطاف پذیری
محصولات قبلی
3. بهبود مستمردرفرآیند جهت
كاهش ضایعات و حذف
فعالیتهایی كه ارزش افزوده ندارند
1. شناخت نیازهای مشتری
2. انطباق با تغییرات آتی بازار و
مشتری
3. تولید در هر حجم و حمل محصول
به بازارهای مختلف
4. عرضه محصولات سفارشی
باكمترین زمان تأخیر
1. بكارگیری روشها ی
ساخت تولید ناب
2. درك نیازهای مشتری
3. برآورده نمودن
سفارشات
انبوه با ایجاد تنوع
درمحصول
4. ابداع دراجزای
محصولات موجود
رویكرد
ساخت
1. بكارگیری تكنیكهای ساخت
ناب
1. بكارگیری تكنیكهای ساخت
چابك كه شكل گسترده تری از
تولید ناب می باشد.
1. بكارگیری تكنیكهای
ساخت ناب و چابك
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
157
. ادامه نگاره 1
عنوان زنجیره تأمین ناب زنجیره تأمین چابك زنجیره تأمین تركیبی
ادغام 1. ادغام ساخت، خرید،
كیفیت و عرضه كنندگان
1. ادغام بازاریابی،مهندسی
توزیع وسیستمهای اطلاعاتی
1. درسطح اجزای
محصول
مشابه زنجیره تأمین ناب
می باشد.
2. درسطح محصول
مشابه
زنجیره تأمین
چابك می باشد.
برنامه ریزی
تولید
1. براساس سفارش بوده و
متكی به پیش بینی می باشد.
1. توانایی پاسخگویی سریع به نیازهای
متنوع مشتری را دارد.
1. براساس سفارش بوده
و متكی به پیش بینی
می باشد.
2. توانایی محدود
درتولید
محصولات متنوع
طول چرخه
عمر
محصول
1. محصولات استاندارد تقریبا
دارای چرخه عمر بالایی
می باشند.
(حداقل 2 سال)
1. محصولات ابداعی دارای چرخه
عمركوتاه می باشد (بین 3 ماه تا 1سال)
1. شامل تولید
محصولات
« مونتاژبرای سفارش »
بوده
كه درمزحله بلوغ چرخه
عمر
محصول قراردارند.
اتحادها
1. ممكن است شامل
اتحادهای سنتی ازقبیل
مشاركت درسطح عملیاتی
گردد.
1. شامل یك نوع پویا ازاتحاد می باشد
شناخته « سازمان مجازی » كه باعنوان
می گرددكه برروی طراحی محصول
فعالیت می نماید.
1. در طول اتحادهای
عملیاتی
سنتی،ممكن است
از اتحاد ها ی
استراتژیك جهت پاسخ
به
نیازهای گوناگون مشتری
استفاده گردد.
بازار 1. شامل بازارهای موجود
می شود.
1. شامل توانائی های جدید، گسترش
خطوط تولید، گشودن بازارهای جدید
می گردد.
1. با استفاده از
محصولات
ابداعی به نیازهای مشتری
پاسخ می دهد.
2. توانایی دستیابی به
بخش
وسیعی از
بازارمحصولات
ابداعی
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
158
. ادامه نگاره 1
عنوان زنجیره تأمین ناب زنجیره تأمین چابك زنجیره تأمین تركیبی
ساخت
سازمانی
1. دارای ساخت ایستا با
تعدادكمی سلسله مراتب
سازمانی است.
1. ایجادسازمان های مجازی
بوسیله ایجاداتحاد با شركا كه
دارای محصولات
گوناگون بوده و بطور مرتب
محصولاتشان درحال تغییر است.
1. دارای
سازمانی مشابه زنجیره
تأمین ناب می باشد.
2. ایجادرابطه
موقتی كارجهت
تولید محصول ابداعی
رویكرد
انتخاب
عرضه
كنندگان
1. عرضه كنندگانی كه دارای
هزینه پایین وكیفیت بالاباشند.
1. عرضه كنندگانی كه دارای
سرعت
انعطاف پذیری و كیفیت هستند
1. عرضه كنندگانی كه دارای
هزینه
پایین كیفیت بالا،سرعت
و انعطاف پذیری باشند.
الگوهای
تقاضا
1. تقاضا بطوردقیق پیش بینی
می گردد ومتوسط خطای
پیش بینی پایین
(% می باشد(درحدود 10
1. تقاضا غیرقابل پیش بینی بوده و
خطای پیش بینی بالا بوده و به
%50 می رسد.
1. مشابه زنجیره تأمین ناب
است. خطای پیش بینی سطح
اجزا ممكن است
بزرگترباشد
استراتژی
موجودی
1. گردش موجودی بالا
می باشد.
2. موجودی درحال زنجیره
حداقل می گردد.
1. حجم كردن با توجه به
تقاضای مشتری است.
1. زمان نگهداری موجودی
محصولات متنوع طولانی
است.
2. حداقل موجودی قطعات
تشكیل دهنده محصول
زمان تأخیر
1. كاهش زمان تأخیر، تا جایی
كه موجب افزایش هزینه نگردد.
1. سرمایه گذاری برروی
روشهایی كه موجب كاهش زمان
تأخیرمی گردد.
1. مشابه زنجیره تأمین ناب
درسطح اجرای محصول
می باشد.
2. درسطح محصول منطبق
با نیازهای مشتری م یباشد.
تمركز
ساخت
1. نگهداری امكانات وتجهیزات
درسطح بالای متوسط
1. ایجاد ظرفیت اضافی
جهت اطمینان ازاینكه مواد خام
یا اجزا جهت ساخت محصولات
ابداعی مورد
نیازبازارودردسترس هستند.
1. تركیبی از هردونوع
زنجیره تأمین
استراتژی
طراحی
محصول
1. حداكثرسازی عملكرد و
حداقل نمودن هزینه
1. طراحی محصولاتی كه
نیازهای هركدام ازمشتریان را
برآورده نماید.
1. استفاده از طراحی مد ولار
به منظورایجادمحصولات
متنوع تاجای ممكن.
منابع انسانی
1. تقویت كارهای فردی
ازطریق ایجاد تیم در واحدهی
كاركردی آنها
1. عدم تمركز درتصمی مگیری
2. تقویت كارهای فردی با
ایحادتیمهای هم وظیفه .
1. مشابه زنجیره تأمین ناب
می باشد.
تعیین انواع محصول
شناسایی مشخصات محصول یكی از مسائل اساسی جهت طراحی زنجیره تأمینی است
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
159
كه بتواند انتظارات مشتریان را برآورده نماید[ 24 ]. به عبارت دیگر طراحی زنجیره تأمین
.[ می باستی با توجه به مشخصات محصول و انتظارات مشتریان نهایی صورت گیرد [ 6
الف- محصول استاندارد
محصولاتی هستند كه دارای تقاضای ثابت بوده و طراحی و تولید آنها در طول زمان
به ندرت دچار تغییر م یگردد. در نتیجه این تغییرناپذیری، مشتریان نیز تقاضای خود را با
میزان مشخص در دور ههای معینی به شركت می دهند و بطور كلی ارتباطات مشتریان با
سازمان دور های خواهد بود[ 24 ]. یكی دیگر از ویژگ یهای این محصولات این است كه در
طول چرخه عمر خود در مرحله رشد یا بالاتر قرار دارند. با توجه به اینكه تقاضای ای نگونه
محصولات در بازار ثابت و دوره ای می باشد، لذا پیش بینی تقاضا نیز دارای دقت بالایی
خواهد بود. فرایندهای طراحی و ساخت این گونه محصولات نیز با توجه به اینكه دارای
چرخه عمر درازی می باشند، بخوبی تعریف شد هاند. تولیدكنندگان این گونه محصولات نیز
دارای ارتباطات بلندمدت و قوی با عرض هكنندگان خود م یباشند زیرا عرض هكنندگان مواد
اولیه را با كیفیت بالا ارائه نموده، حمل بموقع را انجام داده و تخفیفات خرید حجم بالا را
به تولیدكننده می دهند با وجود قابل پیش بینی بودن تقاضا و فرآیندهای سازگار طراحی و
ساخت ای نگونه محصولات، می توان به مقدار زیادی هزینه ها را حداقل نمود. این موضوع
بویژه در مرحله بلوغ چرخه عمر محصول بسیار حایز اهمیت خواهد بود. مشخصات زنجیره
تأمین ناب بسیار منطبق با ای نگونه محصولات است.
ب- محصول ابداعی
شامل محصولات جد یدی هستند كه مستلزم طراحی یا ساخت پیشرفته می باشند .
این گونه محصولات بسیار متفاوت از محصولات موجود در بازار بوده و اغلب نشانگر یك
پیشرفت در مفهوم محصول و طراحی هستند . این محصولات برای مشتریان یا بازارهای
جدید طراحی گردیده و منطبق با نیازهای ویژه آنها می باشد. تقاضای مشتری به این گونه
محصولات باعث تماس و ارتباط نزدیك با تولیدكنندگان می گردد [ 24 ]. بالا بودن قیمت
فروش این نوع محصولات باعث افزایش بالقوه در سود كامل سازمان می گردد.
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
160
محصولات ابداعی عموماً نسبت به محصولات استاندارد دارای چرخه عمر كوتاهتری
هستند. این محصولات در چرخه عمرخود اغلب در مرحله ر شد محصول قرار دارند . ب ه
محض معرفی این محصولات و موفقیت در این مرحله، رقبا با توجه به افزایش تقاضا، ب ه
سرعت اقدام به رقابت در عرضه این گونه محصولات خواهند كرد . همراه با رشد تقاضا و
تلاش های رقبا، محصولات ابداعی با تو جه به دو ویژگی شاخص خود كه هزینه و كیفیت
می باشند، تبدیل به محصولات استاندارد می گردند . این موضوع باعث می گردد كه
سازندگان اصلی بطور مداوم با مشتریان خود داد و ستد نموده و در پی ایجاد اید ه ها و
طرح های جدید از محصولاتی باشند كه نیازهای متفاوت مشتریان را برآورده نماید.
ج- محصول تركیبی
به محصولات پیچیده ای گفته می شود كه تركیبی از محصولات استاندارد و ابداعی را
دارند. این گونه محصولات منطبق با هم زنجیره تأمین ناب و هم زنجیره تأمین چابك
می باشند.از اجزای بسیار زیادی تشكیل شده و عموماً شامل محصولات مونتاژ كاری شده
می باشند. (مانند اتومبیل ) ارتباط شركت با مشتری نهایی محصولات تركیبی بر اساس
مفهوم چابكی است . چرخه عمر این گونه محصولات دراز بوده و ممكن است محصول در
هر مرحله از چرخه عمر خود باشد [ 24 ]. نوآوری در این گونه محصولات اكثراً در برخی از
اجزاء و قطعات تشكیل دهنده آنها می باشد، بعنوان مثال در یك اتومبیل ممكن است
انژكتور جایگزین كاربوراتور گردد و مصرف سوخت راكاهش دهد . با جایگزاری كیسه ها
هوا باعث افزایش ایمنی سرنشینان خودرو گردد. یكی از تصمیمات كلیدی برای سازندگان
این محصولات این است كه چه محصولی در شركت تولید گردد و چه چیزی از
عرضه كننده خریداری گردد.
طراحی زنجیره تأمین و چرخه عمر محصول
چرخه عمر محصول بیان گر فروش هر واحد محصول در طول زمان می باشد. این چرخه
:[ به چهار مرحله تقسیم می گردد[ 24
1. معرفی
2. رشد
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
161
3. بلوغ
4. تنزل
شكل منحنی عمر محصول بیان گر این موضوع می باشد كه فروش یك محصول در
مرحله معرفی به كندی صورت می گیرد. سپس به سرعت به نقطه اوج نسبتاً زود هنگام در
مرحله رشد می رسد. در مرحله رشد، ممكن است تقاضا قبل از ا ین كه به مرحله تنزل برسد
دارای رشد نسبتاً آرامی باشد . همراه با این تغییر، تغییراتی را نیز در رشد واقعی شر ایط
رقابتی، استراتژ یها و عملكرد شاهد خواهیم بود. چرخه عمر را می توان به عنوان
مجموعه ای از روابط داخلی كه با تغییرات سیستماتیك بازار مرتبط می باشند، قلمداد نمود.
در مرحله معرفی برآورده نمودن یك نیاز جدید یا موجود مطرح است . نیاز جدید می تواند
شامل یك محصو ل ابداعی گردد . در حالی كه نیاز موجود، شامل یك محصول استاندارد
می باشد. چنانچه محصول جدید باشد، آنگاه عموماً رقابت بر روی محصولات متنوعی
صورت خواهد گرفت . مرحله رشد شامل پذیرش بازار محصول و افزایش در سهم بازار
سازمان می باشددر مرحله بلوغ، رقابت بین شركت هایی كه با قیمت پا یین تر محصول را
عرضه می كنند ایجاد می گردد. تقاضا را نیز می توان از طریق جایگزینی محصول جدید یا
تغییر شكل در خانواده محصول فعلی تعیین و افزایش داد . به محض این كه محصول وارد
مرحله تنزل گردید، فروش به شدت كاهش یافته و محصول، مشتری خود را از دست
می دهد.عامل اصلی فروش در این مرحله، كهنه شدن و منسوخ شدن محصول بوده و
( محصولات (ابداعات ) جدید جایگزین محصولات فعلی می گردند . نگاره شماره ( 2
ویژگیهای هركدام از مراحل چرخه عمر محصول را نشان می دهد.
[ نگاره 2. ویژگیهای مراحل چرخه عمر محصول [ 1
مرحله
ویژگیها
معرفی رشد بلوغ كنترل
مشخصه اصلی چرخه عمر كوتاه حجم پایین حجم بالا، تنوع پایین حجم پایین
عامل بحرانی ظرفیت طراحی سطح خدمت هزینه سطح خدمت
عامل اصلی كیفیت هزینه، طراحی و
زمان تاخیر
هزینه، كیفیت و
زمان تاخیر
كیفیت، سطح خدمت،
زمان تاخیر
هزینه، كیفیت و
زمان تاخیر
MRP كانبان MRP استراتژی طراحی و ساخت
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
162
ارتباط بین زنجیره تأمین و نوع محصول
زنجیره تأمین ناب بركاهش زمان تأخیر، افزایش كارایی، افزایش انعطاف پذیری ساخت و
كاهش هزینه تمركز دارد .رویكرد زنجیره تأمین ناب درطول زنجیره تأمین اقدام به تهیه یك
برنامه ز مان بندی می كند. هم چنین ازسیستم كششی جهت پاسخ به نیاز های مشتری استفاده
می كند. زنجیره تأمین ناب با درنظرگرفتن اهداف ف وق، بربهبودمستمرنیز تمركز دارد .این
رویكرد از طریق ایجاد توازن در زنجیره تأمین، سعی در بهبود محصول و فرآیند تولید آن
دارد.چرخه عمر بلند محصول استاندارد در طول سالیان متمادی باعث گردیده كه این گونه
محصولات دارای یك طرح ثابت باشد . با در نظر گرفتن اقلام كم هزی نه، ساخت جهانی،
الگو های قابل پیش بینی تقاضا، می توان سودآوری را از طریق حداقل نمودن هزینه و
به كارگیری برنامه زمان بندی در سرتاسر زنجیره تأمین و در تمام مراحل چرخه عمر
محصول، افزایش داد [ 14 ]. این توضیح می تواند بكارگیری زنجیره تأمین برای محصول
استاندارد را توجیه نماید. علاوه بر حداقل نمودن هزینه، زنجیره تأمین ناب دارای كارآیی و
انعطاف پذیری نیز می باشد . این زنجیره از طریق بهبود مستمر، كیفیت محصولات را
افزایش داده كه از این طریق زضایت مشتریان سازمان را جلب می نماید . بنابراین جهت
افزایش عملكرد داخلی و رضایت مشتری، محصولات استاندارد را می بایستی بوسیله
زنجیره تأمین ناب در سرتاسر مراحل چرخه عمر محصول طراحی و تولید نمود."
به منظورموفقیت درمحصولات ابداعی و جهت برآورده نمودن احتیاجات مشتری،
می بایستی بتوان آنها را در هر حجمی تولید نمود . مراحل اول و دوم چرخه عمر م حصول
(معرفی و رشد ) به عنوان معیاری جهت تضمین این موضوع است . كه سازمان بتواند با بازار
انطباق یافته و به نیازهای گوناگون مشتریانش پاسخ دهد . جهت این منظور یكی از
ابزار های استراتژیكی كه بوسیله زنجیره تأمین چابك ارائه می گردد ، سازمان مجازی
می باشد. سازمان مج ازی منابع موجود را جهت تولید محصولات ابداعی تا موقعی كه
توجیه اقتصادی داشته باشند بطور كامل ادغام می نماید. این اتحاد پویا باعث موفقیت در
دستیابی به ویژگی های جهانی محصول گردیده و سازمان ها را جهت غلبه بر مسائل مربوط
به رفع نیا ز های مشتری و تولید متنوع قاد ر می سازد . این موضوع تأییدی بر بكارگیری
زنجیره تأمین چابك در مراحل اول و دوم چرخه عمر محصول ابداعی می باشد. با
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
163
یكنواخت نمودن عملیات مربوط به عناصر سازمانی، شركت مجازی می تواند محصولات
ابداعی خود را در مقادیر كم و با توجه به نیاز های مشتریان ب ه سرعت تحویل نماید .
بنابراین به عنوان یك نتیجه كلی جهت افزایش عملكرد داخلی و رضایت مشتری،
محصولات ابداعی را می بایستی بوسیله زنجیره تأمین چابك در مراحل معرفی و رشد
چرخه عمر محصول طراحی و تولید نمود . به محض اینكه محصول در بازار جا بیافتد به
مرحله سوم چرخه عمر خود (بلوغ ) حركت می كند . دراین مرحله محصول ابداعی
مشخصات یك محصول استاندارد را به خود می گیرد . قیمت رقابتی بسیار اهمیت یافته ,
تولید تكراری گشته و جزو برنامه روزانه سازمان می گردد. كه این مفهوم در زنجیره تأمین
ناب وجود دارد . سازمان ها برای حداكثر نمودن سود خود نیازمن د ارتباط با مشتریان و تهیه
نه تنها چیزی كه آنها نیاز دارند بلكه معرفی محصولات جدید و پیشرفته نیز می باشند . در
مرحله بلوغ سازمان ها ممكن است جهت دست یابی به این گونه محصولات (جدید و بهبود
یافته) زنجیره تأمین ناب را بكار گیرند . مثال بازر این گونه محصولات كام پیوتر های
شخصی می باشدكه دارای چرخه عمر كوتاهی می باشند. بنابراین به عنوان یك نتیجه كلی
جهت افزایش عملكرد داخلی و رضایت مشتری، محصولات ابداعی را می بایستی بوسیله
زنجیره تأمین ناب و یا تركیبی در مراحل بلوغ و تنزل چرخه عمر محصول طراحی و تولید
نمود. محصولات تركیبی محصولات پیچیده ای هستند كه دارای عرضه كنندگان گوناگون
و با قابلیت های گسترده ای می باشند [ 8]. واقعیت این است كه محصولات تركیبی كه در
انتهای چرخه عمر خود می باشند، از ابداع كمتری نسبت به محصولی كه در ابتدای چرخه
عمر خود می باشد برخوردار است . برای این نوع محصول امكان ایجاد نوآوری و ابداع
همواره وجود خواهد داشت . به عنوان یك نتیجه كلی، محصولات تركیبی در طول چرخه
عمر خود نیازمند زنجیره تأمین تركیبی می باشند. بنابراین جهت افزایش عملكرد داخلی و
رضایت مشتری، محصولات تركیبی م ی بایستی بوسیله زنجیره تأمین تركیبی در تمام مراحل
چرخه عمر محصول طراحی و تولید نمود.
با توجه به توضیحات فوق طبقه بندی زنجیره تأمین با توجه به نوع و چرخه عمر
محصول را می توان به صورت نگاره شماره ( 3) خلاصه نمود.
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
164
نگاره 3. طبقه بندی زنجیره تأمین با توجه به نوع و چرخه عمرمحصول
نوع محصول
چرخه عمرمحصول
استاندارد ابداعی تركیبی
معرفی
رشد زنجیره تأمین چابك
بلوغ
تنزل
زنجیره تأمین ناب
زنجیره تأمین ناب و یا تركیبی
زنجیره تأمین
چابك
توسعه یك مدل مفهومی
براساس تحلیل های گذشته ، می توان مدلی را كه بتواند با توجه به نوع محصول، زنجیره
تأمین مورد نظر را تعیین كند ، ایجاد كرد . این مدل در نگاره شماره ( 4) نشان داده شده
است . یكی از اساسی ترین كاركردهای این مدل عبارتست از طبقه بندی محصولات به سه
طبقه محصول استاندارد ، محصول تركیبی و محصول ابداعی . این طبقه بندی را می توان با
استفاده از یك پرسشنامه انجام داد . اكثر سؤالات این پرسشنامه از یك سری عوامل كلیدی
و مهم استخراج م ی گردند[ 11 ] و [ 20 ]. یكی از دلایل انتخاب این سؤالات ، قابل فهم بودن
و سادگی آنها می باشد.
[ نگاره 4. تطبیق نوع محصول با زنجیره تأمین [ 20
نوع محصول
زنجیره تأمین
محصول استاندارد محصول تركیبی محصول ابداعی
زنجیره تأمین چابك نامناسب تقریبامناسب كاملامناسب
زنجیره تأمین تركیبی تقریبامناسب كاملامناسب تقریبامناسب
زنجیره تأمین ناب كاملامناسب تقریبامناسب نامناسب
سؤالات به سه سطح تقسیم شده اند. سؤالات سطح اول (خیلی مهم ) كه مربوط به
مشخصات و ویژگیهای محصول می باشند. در برخی موارد ، این سؤالات به اندازه كافی
واضح نیستند كه مدیران بتوانند به آنها پاسخ دهند . بااین وجود، چنانچه مدیر از پاسخ
خود مطمئن باشد ، آنگاه می تواند طبقه محصول را ب ه خوبی تعیین نماید . سؤالات سط ح
دوم (تقریباً مهم ) كه در حقیقت به پاسخهای سؤالات سطح اول وابسته می باشند . این
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
165
سؤالات منعكس كننده برخی از جنبه های پاسخ سؤالات سطح اول می باشند . در نهایت
سؤالات سطح سوم (مهم) كه با توجه به نتایج بدست آمده از پاسخهای دو سطح قبل
طراحی می گردند.
سؤالات سطح اول (خیلی مهم)
-1 آیا تقاضای محصول قابل پیش بین ی م یباشد ؟این سوال یكی از مهمترین عوامل
تعیین نوع طبقه محصول است . محصولات ابداعی، با توجه به ماهیت خود دارای الگوهای
تقاضای بسیار متغیر هستند . بنابراین سازمان هرگز نمی تواند بطور دقیق تقاضای این گونه
محصولات را پیش بینی نمایید . نوسان در تقاضا بیان گر این موضوع است كه به احتمال
زیاد محصول از نوع ابداعی بوده و زنجیره تأمین آن نیز از نوع چابك می باشد . از طرف
دیگر، وقتی تقاضا كاملا ثابت و یكنواخت باشد، می توان گفت كه محصول از نوع
استاندارد بوده و دارای زنجیره تأمین ناب است.
-2 هدف اولیه فرایند چیست؟ اگر هدف اولیه فرایند عرضه یك محصول قابل پیش
بینی با كمترین هزینه باشد، م ی توان نتیجه گرفت كه محصول از نوع استاندارد است .در
مقابل ، چنانچه هدف فرایند پاسخ به محصولات غیر قابل پیش بینی جهت حداقل نمودن
كمبود موجودی باشد، میتوان گفت كه محصول از نوع ابداعی می باشد.
-3 آیا شرایط رقابت ،ثابت بوده و یا اینكه دارای تغییرات بسیار زیاد است ؟ اگر
محصول از نوع ابداعی باشد آنگاه دارای چرخه عمر كوتاهی بوده و بازار آن بسیار متلاطم
و متغیر می باشد . سازمان ها مجبورند برای دستیابی به سهم بازار با یك دیگر رقابت كنند .
این امر آنها را وادار می نماید تا از زنجیره تأمین چابك پیروی كنند . اگر محصول از نوع
استاندارد باشد آنگاه رقابت تقریباً ایستا و بدون هیچ تغییر محسوسی صورت می پذیرد . لذا
زنجیره تأمین ناب مناسب، می باشد.
-4 آیا نیازهای مشت ری ثابت و بدون تغییر بوده و یا اینكه دارای تغییرات بسیار زیا د
م یباشد ؟سازمان ها فقط از طریق برآورده نمودن تقاضا و نیازهای مشتریان می توانند سهم
بازار خود را افزایش دهند . با این وجود، انتخاب زنجیره تأمین به نوع محصول وابسته است
و این خود نیز به نیازهای مش تری بستگی دارد . برای محصولات استاندارد ، نیازهای
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
166
مشتریان ثابت و كاملا بدون تغییر خواهد بود .
-5 چرخه عمر محصول چقدر طو ل م یكشد ؟محصولات ابداعی دارای چرخه عمر
كوتاهی می باشند. بطور كلی عمر این محصولات بین سه ماه تا یكسال است . مدیریت این
محصولات مستلزم یك تعامل مداوم بین سازمان و مشتری است . جهت سودآوری، سازمان
می بایستی با استفاده از روش های مناسب ساخت كه با زنجیره تأمین چابك مطابقت دارد،
بتواند همه مراحل چرخه عمر محصول را پشت سر بگذارد . چرخه عمر محصولات
استاندارد طولانی تر می باشد و معمولاً بیشتر از دو سا ل است . برای این گونه محصولات
زنجیره تأمین ناب مناسب می باشد.
سؤالات سطح دوم (تقریباً مهم)
1. حداكثرزمان تاخیر برای محصولات سفارشی كدام است ؟زمان تأخیر وابسته به تقاضا
بوده و این خود نشان دهنده نوع محصول است . بدلیل نوسانات تقاضای محصول، زمان
تأخیر ساخت می بایستی بسیار كوتاه باشد . چنانچه زمان تأخیر بین یك روز تا دو هفته
باشد، می توان نتیجه گرفت كه محصول از نوع ابداعی بوده و زنجیره تأمین چابك
برای آن مناسب می باشد. تقاضا برای محصولات استاندارد ثابت است . و در نتیجه
جدول زمانبندی اصلی تولید نیز تا چندین ماه بدون تغی یر می باشد . حال چنانچه زمان
تاخیر بین شش ماه تا یكسال باشد، می توان گفت كه محصول از نوع استاندارد بوده و
زنجیره تأمین مناسب آن یك زنجیره تأمین ناب است.
2. آیا تخصص و دانش نیروی انسانی امری حیاتی است یا مطلوب ؟محصولات ابداعی
دارای تقاضای غیرقابل پیش بینی هستند . دارای شرایط رقابتی متغیر می باشند . كه این
باعث تغییرات متعدد در فرآیند تولید آن می گردد. این تغییرات فقط هنگامی می تواند
بدرستی انجام گردد كه منابع انسانی دارای مهارت های چند منظوره باشند .. نیروی كار
می بایستی قادر باشددرحداقل زمان از خط تولید یك محصول به خط تولید محصول
دیگر جابجا گردد . جهت تحقق این موضوع، آنان باید دارای دانش و تجربه لازم
باشند. چنان چه این دانش و تخصص جهت فرآیند تولید ضروری باشد، آنگاه می توان
گفت كه محصول از نوع ابداعی بوده و زنجیر و تأمین مناسب آن از نوع چابك
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
167
می باشد. تا زمانی كه تقاضا ی محصول ثابت باشد، محصول از نوع استاندارد است . در
این حالت دانش و تخصص نیروی كار، مطلوب بوده ولی حیاتی نمی باشد.
3. آیا سرعت و زمان تحویل كالا یا خدمت امری حیاتی است یا مطلوب ؟محصولات
ابداعی دارای چرخه عمر كوتاه و تقاضایی متغیر می باشند. این تقاضا توسط نرخ ت غییر
نیازهای مشتری كنترل می گردد . موفقیت محصولات ابداعی به قابلیت و سرعت
دسترسی به آن، مربوط می گردد. پایین بودن زمان تحویل یك محصول , نشان دهنده
ابداعی بودن آن محصول است و جهت رسیدن به این منظور می توان از زنجیره تأمین
چابك استفاده نمود . در مورد محصولات ا ستاندارد، كوتاه بودن زمان تحویل امری
مطلوب بوده ولی اساسی و كلیدی ن می باشد. زیرا تقاضا ثابت بوده و چرخه عمر آن نیز
بلندتر از محصول ابداعی می باشد. هم چنین موجودی كالای تمام شده محصولات
استاندارد نیز ب ه سادگی قابل كنترل است . طولانی تر بودن زمان تحویل برای ی ك
محصول، نشان دهنده استاندارد بودن آن محصول است كه در این وضعیت سازمان
می بایستی خود را با زنجیره تأمین ناب تطبیق دهد.
4. نرخ متوسط سفارشات تعویق افتاده چقدر است؟ این موضوع نیز به تقاضای محصول
مرتبط می گردد. محصولات ابداعی، با توجه به ماهیت خود، دارای نرخ تع ویق بالایی
می باشند (معمولاً بزرگتر از 40 درصد ). زیرا تقاضای آنها غیرقابل پیش بینی ، دارای
چرخه عمر كوتاه و هم چنین دارای شرایط رقابتی متلاطم هستند . محصولات استاندارد،
با داشتن تقاضای ثابت، دارای جدول زمان بندی اصلی تولید مناسبی هستند . كه در آن
سطح سفارشات مجدد محصول برای مدیریت موجودی بخوبی تعریف شده است . نرخ
سفارشات معوقه نیز برای این محصولات عموماً پایین است (معمولاً بین 1 تا 2 درصد).
5. میزان خطای پی شبینی چقدر است؟ میزان تقاضا، پیش بینی را كنترل می نماید. تقاضای
غیر قابل پیش بینی منجر به خطای بالای پیش بینی می گردد. معمولاً این مقدار بین 35 تا
100 درصد در نوسان است . برای این گونه محصولات (ابداعی ) ارزیابی و كنترل
روزانه امری بسیار ضروری است . تقاضای متلاطم در بازار یكی از علائم ابداعی بودن
محصول می باشد. وقتی تقاضا ثابت باشد، مقدار خطای پیش بینی نیز كم بوده و
پیش بینی دارای دقت بالایی است كه این نشان گر استاندارد بودن محصول است.
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
168
6. آیا كوتاه بودن زمان معرفی محصول جدید و قابلیت دسترسی به آن امری اساسی است
یا مطلوب؟ ابداعی بودن محصول، به معنی جدید و منحصر ب ه فرد بودن آن می باشد .
پرواضح است كه این نوع محصول می بایستی در اسرع وقت در بازار قابل دسترسی و
عرضه باشد . بنابراین كوتاه بودن زمان دسترسی برای محصول ابداعی بسیار مهم است .
محصول استاندارد با توجه به داشتن تقاضای ثابت، قابلیت دسترسی به آن نیز ساده بوده
و می توان به تعداد كافی آن را تهیه نمود . به همین جهت دارای دو ره معرفی كوتاهی
می باشد ولی این موضوع برای این گونه محصولات، اساسی نبوده بلكه مطلوب است.
7. یا زمان كل عملیات، امری اساسی است و یا مطلوب؟ محصولات ابداعی دارای
سیستم های انعطاف پذیری می باشند كه كمتر به هزینه وابسته بوده و می تواند خود را با
نوسانات بازار تطب یق دهند . از آنجایی كه حداقل نمودن هزینه برای محصولات ابداعی
عامل مهمی ن می باشد، لذا ممكن است زمان كل عملیات بدلیل استقرار نامناسب فرآیند
طولانی گردد . زیرا برای این گونه محصولات، قابلیت دسترسی امری بسیار مهم
می باشد. از این رو كوتاه بودن زمان كل عملیات امری مطلوب بوده ولی بسیار مهم و
اساسی نمی باشد. محصولات استاندارد، با داشتن فرآیندهای تولید یكنواخت و ثابت
بودن تقاضا، بر روی حداقل نمودن هزینه تمركز دارند . این فقط هنگامی تحقق می یابد
كه زمان كل عملیات بهینه گردد . بنابر این برای این نوع محصول بهینه بودن زما ن كل
عملیات كه نتیجه آن بهینه شدن هزینه های تولید می باشد امری بسیار مهم و اساسی
است.
8. آیا فرآیند ساخت محصول بر بكارگیری نرخ تجهیزات در سطح بالا متمركز است و ی ا
بر بكارگیری ظرفیت اضافی ؟عدم ثبات تقاضا ممكن است ضرورت بكارگیری
ظرفیت اضافی رادرسرتاسر زنجیره ت أمین ایجاب نماید . این وضعیت عموماً برای
محصولات ابداعی رخ می دهد. در حالی كه برای محصولی كه دارای تقاضای ثابت
است، تأكید بر بكارگیری نرخ استفاده بالا از امكانات و تجهیزات می باشد . این
وضعیت برای محصول استاندارد رخ می دهد كه در آن محیط ایستا بوده و مقدار مو رد
تقاضای بازار ثابت و بدون تغییر می باشد.
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
169
سؤالات سطح سوم (مهم)
1. حاشیه سود چقدر است ؟حاشیه سود فقط وابسته به محصول می باشد. قیمت
محصولات ابداعی با توجه به مشخصا ت شان بالا می باشد. مشتری نیز مایل است كه
قیمت بالایی را برای آنها پرداخت نماید . زیرا مشخصات آنه ا با نیازهای مشتری تطابق
داشته، بموقع در دسترس وی قرار می گیرد و عموماً تغییرات اساسی دارند . محصولات
استاندارد به اندازه دلخواه در بازار موجود می باشند و می تواند توسط چندین شركت
تولید گردند ، این موضوع مقدار سود ناشی از فروش آنها را محدود می كند . بنابر این
حاشیه سود بالاتر نشان دهنده ابداعی بودن محصول می باشد،درحالی كه پایین تر بودن
آن, نشانگر استاندارد بودن محصول است.
2. تنوع محصول زیاد است یا كم؟ بطور كلی، محصولات ابداعی دارای تنوع بالایی
هستند. زیرا این محصولات می توانند با توجه به نیاز هر مشتری تولید گرد ند .
محصولات استاندارد عموماً دارای تنوع بسیار پایینی می باشند . زیرا سازمان ها ی
متعددی محصولات مشابهی را تولید نموده و جهت افزایش سودآوری سعی بر حداقل
نمودن هزینه ها دارن د. و این فقط زمانی حاصل می گردد كه تنوع محصول بسیار پایین
باشد.
اجرای مدل
بر اساس سوالا ت مطرح شده در بخش قبلی میتوان یك مدل كمی را بصورت زیر كه
[ بتواند نوع زنجیره متناسب با نوع محصول را شناسایی نماید, طراحی نمود.[ 19
ΣΣ
= =
=
3
1 1
( )
i
N
j
i ij
i
S w v x
مجموع كل امتیازات : S
i = ام 1,2,3 i سوال سطح : i
i N1 = 5,N2 = 8,N3 = ام ; 2 i تعداد سوالات سطح : N
i w1 = 3,w2 = 2,w3 = ام ; 1 i وزن سوالات سطح : w
ij j = 1,2,...,Ni ; ام i ام سطح j سوال : x
( ) ij xij امتیاز تخصیص داده شده به سوال : v x
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
170
كمتر از 99 باشد آنگاه محصول از نوع S بطور تجربی ثابت شده است كه اگر
بین 99 تا 198 S استاندارد بوده و استفاده از زنجیره تأمین ناب مطلوب می باشد . چنانچه
باشد, آنگاه محصول از نوع تركیبی بوده و زنجیره تأمین تركیبی متناسب با آن می باشد . و
از 198 بزرگتر باشد, آنگاه محصول از نوع ابداعی بوده و زنجیره تأمین چابك برای S اگر
تهیه شده Visual Basic آن مطلوب خواهد بود. بسته نرم افزاری این مدل كه با استفاده از
است، استفاده از آن را برای كاربران بسیار آسان نموده است [ 19 ]. كاربر ابتدا امتیازی را از
1 تا 10 به ه ر سوال داده و سپس با توجه به وزن های سوالات سطوح مختلف، برنامه، امتیاز
را كه بیان گر نوع محصول می باشد را محاسبه نموده و بر اساس آن، زنجیره ( S كل(مقدار
تأمین مطلوب را مشخص می نماید. نمودار شماره ( 1) نشانگر گزینه ها یی است كه كاربر
می بایستی آنها را برای سوالات سطح اول انتخاب نماید . به محض اینكه كاربر همه
سوالات را پاسخ داد، امتیاز كل محاسبه می گردد. سپس نتایج حاصله توسط یك نمودار
مشخصه محصول نشان داده میشود . نمودار شماره ( 2) این خروجی را برای محصولی مانند
"گیره كاغذ " كه استفاده اداری دار د نشان می دهد. پر واضح است كه "گیره كاغذ " یك
محصول استاندارد بوده و زنجیره تأمین ناب متناسب با آن خواهد بود.
نمودار 1. گزینه های مربوط به امتیازات سوالات سطح اول(خیلی مهم)
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
171
نمودار 2. خروجی حاصل از تحلیل یك محصول اداری
نتیجه گیری و پیشنها دات
شاید بتوان گفت كه ریشه اصلی اكثر مسائل و مشكلاتی كه در زنجیره تأمین وجود دارند؛
عدم تطابق بین نوع محصول و نوع زنجیره تأمین باشد [ 11 ]. این چنین ناهماهنگی را
می توان از طریق طراحی یك زنجیره تأمین چابك برای محصولات ابداعی و طراحی یك
زنجیره تأمین ناب برای محصولات كاركردی (استاندارد) برطرف نمود .گروهی از محققین
نیز تحقیقات وسیعی را برروی تركیب مزایای زنجیره های تأمین ناب و چابك انجام داده اند
نامیده اند[ 15 ]. بعنوان یك نتیجه كلی میتوان گفت كه «Leagility» كه اصطلاحاً آن را
زنجیره های تأمین ناب و چابك جهت ارتقاء عملكرد مدیریت در بازار متلاطم و آش فته
بسیار مناسب می باشند. عدم اطمینان در تقاضا و تنوع در محصول، نقطه تمایز بین زنجیره
تأمین ناب و زنجیره تأمین چابك می باشد. زنجیره عرضه ناب وابسته به برنام ه زمانبندی
تولید محصول و استفاده از موجودی كالای ساخته شده جهت هم وار سازی نوسانات تقاضا
می باشد . بهر حال چالشهای تقاضای غیر قابل پیش بینی و چرخه عمر كوتاه بسیاری
از محصولات ابداعی بطور مؤثر نمی توانند با استفاده ا ز موجودی های اضافی برطرف گردند .
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
172
زیرا در آنصورت از فضا و ظرفیت بیشتری جهت نگهداری موجودی ها استفاده خواهد
گردید [ 15 ]. برای محصولاتی كه دارای چرخه عمر كوتاهی می باشند، می بایستی
حساسیت بیشتری را در تحلیل نوع زنجیره متناسب با آنها مد نظر داشت . چرا كه تقاضا
سریعتر رشد نموده و نوسان بیشتری خواهد داشت . بنابراین سازمان ها ممكن است با خطر
بیشتر كمبود در مراحل اولیه چرخه عمر محصول مواجه گردند. و این كمبودها نیز ممكن
است تقاضای كاذب را ایجاد نموده و باعث كاهش مشتریان بالقوه گردد . در نتیجه،
شركتها ممكن است با یك حجم عظیم موجودی كه فروش آنها در حال كاهش است
مواجه گردند . باید توجه داشت كه تسهیلات ساخت و تولید در این وضعی ت ممكن است
زودتر از محصولاتی كه دارای چرخه عمر بلندتری هستند، منسوخ گردد . بعنوان یك
نتیجه گیری كلی تطبیق مشخصات زنجیره تأمین و محصول بسیار مهمتر از بهبود آنها در
آینده می باشد. زیرا زنجیره تأمین ممكن است زمان كافی را جهت بهبود خود نداشته باشد
و فقط از منا فع مربوط به چرخه عمر كوتاه محصول بهره مند گردد . با تعمق به مطالب ارائه
شده در این مقاله، می توان ویژگیهای مطلوبی را كه می بایستی یك زنجیره تأمین دارا باشد
تا بتوان از آن طریق استراتژیهای گوناگون زنجیره تأمین را با نوع محصول و در مراحل
مختلف چرخه عمر آن مورد توجه قرار داد بشرح زیر برشمرد.
1. پاسخگویی در مقابل نیازهای متعدد مصرف كننده ؛
2. تسهیم اطلاعات در سرتاسر زنجیره تأمین ؛
3. شبكه مدار ی؛ یعنی با استفاده از تخصص همه عناصر درگیر در زنجیره تأمین بتوان
انعطاف پذیری را ایجاد نمود ؛
4. انسجام فرایند ؛ بگونه ای كه بین عن اصر شبكه درجه بالایی از اتصال فرآیند برقرار
باشد؛
5. بهبود سرعت حمل و تحویل كالا؛
6. معرفی محصول جدید ؛
7. تمركز بر برنامه ریزی مشاركتی ؛
؛ IT 8. استفاده از ابزار
9. كاهش زمان تأخیر در سرتاسر زنجیره تأمین ؛
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
173
10 . بهبود كیفیت سطح خدمت هر كدام از عناصر زنجیره ؛
١١ . كاهش عدم اطم ینان سطح تقاضا با استفاده از روشهای پیشرفته پیش بینی و در
نتیجه حداقل نمودن میزان خطا.
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
174
منابع
1. Aitken, J; Childerhouse, P. and Towill, D. (2003). "The impact of product
life cycle on supply chain strategy”, International Journal of Production
Economics, Vol.85, No.2, pp.127-140.
2. Ansari.A.,; Modarress, B.(1990). "Just- in-Time Purchasing," Free Press,
New York.
3. Beamon, B.M., (1998). "Supply chain design and analysis: Models and
methods”, International Journal of Production Economics, Vol. 55,No. 3,
PP. 281-294.
4. Bechtel, C.;, Jayaram, J. (1997)."Supply chain management: A strategic
perspective". International Journal of Logistics Management, Vol. 8, No.
1, pp.15-34.
5. Booth, R. (1996). "Agile Manufacturing", Engineering Management
Journal, Aprill , pp.105-111.
6. Calantone, R.,; Droge, C.,and Vickery, S. (2002). "Investigating the
Manufacturing- market interface in new product development: Does
context affect the strength of relationships?", Journal of Operations
Management, Vol. 20, No. 3, pp. 273-287.
7. Childerhouse, P.,; Aitken, J.,and Towill, D.R. (2002). "Analysis and
design of focused demand chains”, Journal of Operations
Management,Vol. 20, PP. 675-689.
8. Choi, T.Y.,; Hong, Y. (2002). "Univeiling the structure of supply
network: Case studies in Honda, Acura, and DaimlerChrysler", Journal of
Operations Management, Vol. 20, pp. 469-493.
9. Christopher, M; Towill, D.R. (2000). “Supply chain migration from lean
and functional to agile and customized”, Supply Chain Management, Vol.
5, No. 4, pp. 206-213.
www.SID.ir
Archive of SID
فصلنامة دانش مدیریت، سال 19 ، شماره 75 ، زمستان 1385 از صفحه 149 تا 176
175
10.Fine, C.H. (2000)."Clockspeed-based strategies for supply chain design",
Production and Operations Management, Vol. 9, No. 3, pp.213-221.
11.Fisher, M.L. (1997)."What is the right supply chain for your product?”,
Harvard Business Review (March-Aprill), pp.105-116.
12.Ganeshan, R.; Harrison, T.P., (1995)."An introduction to supply chain
management" http://silmaril.psu.edu/misc/supply-chain-intro.html
13.Gunasekaran, A., (1999).” Agile manufacturing: A.framework for
research and development”, International Journal of Production
Economics,Vol. 62,No.1, PP.87-106.
14.Mason, J.R.; Naylor, B., and Towill, D.R. (2000). "Lean, gile, or leagile?
Matching your supply chain to the marketplace", International Journal of
Production Research, Vol. 38, pp. 4061-4070.
15.Naylor, J.B.; Naim, M.M., and Berry, D. (1999). "Leagility: Integrating
the lean and agile manufacturing paradigms in the total supply chain",
International Journal of Production Economics,Vol. 62,No. 2, pp.107-
114.
16.Nolan, R., (1999)."How to get the most from your SCM system”, Bobbin,
Columbia,Vol. 42,No.12, PP.74-76.
17.Quinn, F.J., (1997).”Team up for supply chain success”, Logistics
Management,Vol. 36, PP. 39-41.
18.Ragatz, G.L.,; Handfield, R.B. and Scannell, T.V., (1996). “Research
issue in supply chain design and management: A panel discussion”,
Proceedings of the 27th Annual National Decision Sciences Institute,
November, Orlando, PP. 1442-1444.
19.Samuel, H.; Huang, M. U, and Shi., J.(2002)."A product driven approach
to manufacturing supply chain selection", supply chain management: An
International. Journal.Vol. 7, No. 4,PP. 189-199.
20.Sharifi, H.,; Zhang, Z., (1999)."A methodology of achieving agility in
manufacturing organizations",An introduction. International Journal of
www.SID.ir
Archive of SID
طراحی زنجیره تأمین مبتنی بر نوع و چرخه عمر محصول
176
Production Economics,Vol. 62,No.1, PP. 7-23.
21.Simchi-Levi, D.; Kaminsky, P., (2000). "Designing and managing the
supply chain, "McGraw-Hill, New York.
22.Turkett, R.L. (2001), “Lean manufacturing implementation - lean supply
chain”, notes for the course of “IOE 425 Manufacturing Strategies”,
available at:www.engin. umich.edu/class
23.Vonderembse, M.A., (2002). "Building Supplier Relationships that
Enhance manufacturing Performance", Spiro ress,London.
24.Vonderembse, M. A; Huang, H. and Dismakes, D. (2006). “Designing
Supply chain: Towards theory development”, International Journal of
Production conomics, Vol.100, PP. 223–238.
www.SID.ir


درباره وبلاگ


*با عرض سلام خدمت شما دوست عزیز*
امیدواریم که از خواندن این مطالب لذت ببرید
و لحظه های خوبی را سپری کنید

مدیران وبلاگ :
عمو سعید
عمو مجید

مدیر وبلاگ : saeed khaki
صفحات جانبی
نظرسنجی
نظر شما دوست عزیز راجع به این وبلاگ چیه؟







نظر شما دوست عزیز راجع به این وبلاگ چیه؟







جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
ارتباط با majid shabanpor
ارتباط با saeed khaki
gunner2066چت روم وبلاگ


فال امروز


.



دریافت کد
abzareweb
ابزار وب

تعبیر خواب آنلاین

تماس با ما
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
مشاهده جدول کامل لیگ برتر ایران