تبلیغات
Nothing To Display - هوشمندی رقابتی و تصمیمگیری استراتژیک
 
Nothing To Display
you are in my heart 4ever
 
 
چشمانداز مدیریت بازرگانی
شماره 2 پیاپی 35 - تابستان 1389
43 - ص ص 65
هوشمندی رقابتی و تصمیمگیری استراتژیک
علی رضائیان* ، مجتبی لشکر بلوکی**
چکیده
در سالهای اخیر، "هوشمندی رقابتی" به یکی از مفاهیم مهم مدیریت تبدیل شده و با شرکتهای
بزرگ عجین شده است؛ اما باید پرسید، تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک شرکت
چیست؟ نوع آرمانی هوشمندی رقابتی ویژگیهایی دارد؛ از قبیل پویش و جستوجوی دقیق در منابع
اطلاعاتی مختلف و دادهکاوی؛ تشخیص زودهنگام خطرات و فرصتها؛ ارایۀ مؤثر به هنگام و
چندرسانه ای اطلاعات؛ فشردهسازی دادهها و اطلاعات؛ تسهیم دانش و اطلاعات، توانایی ایجاد گزارشها
در برابر پرسوجوها در لحظه و ذخیرهسازی اطلاعات و محافظت از آنها. نتایج تحقیق نشان میدهد که
این ویژگیها بر فرآیند تصمیمگیری استراتژیک مؤثرند، اما هوشمندی رقابتی بیشترین تأثیر را بر مراحل
اولیه فرآیند تصمیمگیری استراتژیک دارد و کمترین تأثیر را بر توسعه گزینههای استراتژیک و انتخاب و
ارزیابی گزینهها (مراحل انتهایی تصمیمگیری استراتژیک) دارد. روش تحقیق در این مقاله استخراج نوع
آرمانی بر مبنای مطالعات موردی چندگانه بوده است.
کلید واژهها: نوع آرمانی، تصمیمگیری استراتژیک، مورد پژوهی چندگانه، هوشمندی
رقابتی.
88/02/ 87 تاریخ پذیرش مقاله: 25 /10/ تاریخ دریافت مقاله: 10
* استاد دانشکدة مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید بهشتی.
** دانشجوی دکتری رشته مدیریت بازرگانی گرایش مدیریت استراتژیک، دانشکدة مدیریت و حسابداری، دانشگاه شهید
بهشتی(نویسنده مسئول).
Email: M_lashkar@Sbu.ac.ir
چشمانداز مدیریت بازرگانی- شماره 2- تابستان 1389
44
مقدمه
در سالهای اخیر، هوشمندی رقابتی به یکی از مفاهیم مهم مدیریت تبدیل شده و با
.[ 29 و 31 ، شرکت های بزرگ عجین شده است [ 19،22
یکی از اصول مدیریت تعالی سازمان ها، مدیریت مبتنی بر حقایق است. مدیریت مبتنی بر
حقایق واقع نخواهد شد؛ مگر با دسترسی به اطلاعات. نیاز بهدسترسی سریع به اطلاعات
راهبردی در همۀ سازمان های رقابتی احساس می شود و طبق این نیاز است که ابزارهای متفاوتی
در سازمان های مختلف به کار گرفته می شوند. این ابزارها عبارتاند از:
اتاق کنترل ١
داشبورد راهبردی ٢
داشبورد مدیران ارشد ٣
سیستم اطلاعاتی مدیران ارشد ٤
سیستم های اطلاعاتی استراتژیک ٥
سیستم های هوشمندی تجاری (کسب وکار) ٦
افزایش هوش رقابتی موجب میشود، سازمانها اطلاعات محیط اطراف خود را سریعتر و
با دقت بیشتری تجزیه و تحلیل کنند و نتایج حاصل را ذخیره و در مواقع مقتضی در دسترس
تصمیمگیرندگان قرار دهند. این امر جریان تبادل دادهها، اطلاعات و دانش را در سازمان تسریع
میکنند و اثربخشی تفکر و تصمیمگیری را بهبود میبخشد. هوشمندی رقابتی به مثابۀ راداری
است که با کشف فرصتهای جدید و هشدار تهدیدها، شرکت را قادر می سازد که محیط خود را
سریعتر و دقیقتر شناسایی کند.
یک سازمان هوشمند، استراتژی رقبا را بهتر و سریعتر درك میکند و از شکست و موفقیت
آنها میآموزد و این امکان را برای مدیران سازمان بهوجود میآورد تا با نظارت نظاممند، با
آگاهی بیشتری تصمیمات راهبردی را اخذ کنند. این مقاله در پی توضیح تأثیرات نوع آرمانی
هوشمندی رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک است.
1. Control Room
2. . Strategic Dashboard
3. Executive Dashboard
4.Executive Information System
5. Strategic Information System
6. Business Intelligent System
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری …
۴۵
هوشمندی رقابتی
"بن گیلاد" یکی از تئوریپردازان هوشمندی مینویسد: "هوشمندی رقابتی، کل شناختی
است که یک شرکت از محیطی که در آن رقابت میکند در اختیار دارد و حاصل تجزیه و تحلیل
ذرات بیشمار از اطلاعاتی است که روزانه شرکت را بمباران میکند. در پرتوی این دانش است
که تصویر کاملی از وضعیت فعلی و آیندة صحنۀ رقابت پیشاروی مدیران نقش میبندد تا بتوانند
.[ بهتر تصمیم بگیرند[ 20
براساس تعریف دانشکده مدیریت فرانسه، هوشمندی رقابتی عبارت است از هنر یافتن، جمع-
آوری، فرآوری و ذخیرهسازی اطلاعات، به منظور دسترسی و استفاده پرسنل در تمام سطوح
سازمان، تا ضمن شکل دادن به آینده سازمان، از موقعیت موجود نیز در قبال تهدیدات رقابتی
.[ حمایت کنند[ 23
برابر طبق نظر "لئونارد فالد"، هوشمندی رقابتی عبارتاست از: سیگنالهای هشدار دهنده در
مورد فرصتها و تهدیدها[ 18 ]. در مقالهای دیگر، این محقق معتقد اس ت هوشمندی بنگاه، تنها
خروجیهای پایگاههای داده و لزوم ا گزارشهای حجیم نیست. در ضمن نم یتوان هوشمندی
.[ رقابتی را جاسوسی یا دزدی اطلاعات نامید[ 19
بر اساس نظر دو تن از محققان، هوشمندی رقابتی، هنر کنکاش، جمعآوری، پردازش، ذخیره-
.[ سازی اطلّاعات برای شکل بخشیدن به آینده به همراه مقابله با تهدیدهای رقبا است[ 47
کاهانر براین نکته تأکید می کند که باید بین اطلّاعات و هوشمندی تفاوت قایل شد؛ اطلاعات
متناظر با واقعیات است. اعداد، آمار، داده های طبقه بندی شده درباره مصادیق گوناگون، اطلاعات
اطلاعاتی است که تحلیل شده است [ 29 ]. هوشمندی رقابتی عمیق اً مابین « هوشمندی » . هستند
اطلاعات و هوشمندی تمایز قایل می شود. مدیران برای فرآیند تصمیم گیری به هوشمندی و نه
اطلاعات، نیازمندند.
برخلاف مدیریت دانش که روی عوامل داخلی کار میکند هوشمندی رقابتی روی اتفاقات و
رویدادهای خارجی هم متمرکز میشود. یکی از اهداف کلیدی در هوشمندی رقابتی، هشدار به
موقع است که به تصمیمگیران اجازه می دهد، اهدافی را پیش گیرند که موجب حفظ مزیت
رقابتی آنها شود.
ردگیری اهداف و اقدامات رقبا از طریق جستوجو در منابع عمومی اطلاعات، منابع اینترنتی و
رسانهها، گفتوگو با مشتری، تأمینکنندگان، شرکای تجاری، متخصصان و خبرگان صنعت
صورت میپذیرد.
در جمعبندی تعاریف پیش گفته، هوشمندی رقابتی را بدینگونه میتوان تقریر کرد:
هوشمندی رقابتی فرآیند نمایش و شفافسازی محیط رقابتی است. هوشمندی رقابتی
چشمانداز مدیریت بازرگانی- شماره 2- تابستان 1389
46
فرآیندی است برای گردآوری دادهها و اطلاعات محیط رقابتی و فعالیتهای رقبا و تبدیل آن به
هوشمندی هدفمند، به هنگام و راهبردی که بتواند به تصمیمگیری غیر ساختیافته و راهبردی
مدیران یاری رساند. در این فرآیند، برای جمعآوری اطلاعات از ابزارها و روشهای قانونی و
اخلاقی استفاده میشود. پایش و پیمایش محیط رقابتی با هدف اخذ تصمیمات راهبردی انجام
میشود هوشمندی رقابتی مدیران ارشد سازمانها را قادر میسازد که تصمیمات خود را براساس
آگاهی از اطلاعات تحلیل شده و بهموقع (= هوشمندی) اتخاذ کنند. تصمیمگیری راهبردی
هوشمندانه، افزایش رقابتپذیری شرکت را در پی دارد. هوشمندی رقابتی بخش جداییناپذیر از
پدیده روبه ظهور اقتصاد دانایی محور است.
شکل 1. هوشمندی رقابتی؛ دریافت دادهها از محیط تا تأثیر بر رقابتپذیری
باید توجه داشت که برخلاف مدیریت دانش که روی عوامل داخلی کار میکند، هوشمندی
رقابتی بر روی اتفاقات و رویدادهای خارجی متمرکز میشود.
فرآیند هوشمند ی رقابتی
هوشمندی رقابتی هم محصول است و هم فرآیند. محصول بهمعنای اطّلاعات قابل استفاده ای
است که بتوان از آن برای اتخاذ تصمیمات بهره گرفت. فرآیند هم دربرگیرندة شیوه های منظم
جمع آوری، تحلیل و ارزیابی آن اطلاعات است.
کاهانر معتقد است که هوشمند ی رقابتی، فرآیندی یکپارچه است. بهزعم وی، فرآیند
هوشمندی رقابتی از چهار مرحله تشکیل شده است: طرح ریزی ؛ جم عآوری داده؛ تحلیل؛ انتشار
29 ]. جزئیا ت هر یک از چهار مرحله در زیر آمده است. ]
الف . طرح ریزی : در این مرحله، نیازمندیهای تصمیمگیران و محدودیت زمانی از طریق تبادل
نظر با تصمیمگیران مشخص میشود.
دریافت دادهها
و اطّلاعات از
محیط رقابتی و
رقبا به روش
قانونی و
اخلاقی
تبدیل دادهها و
اطلاعات به-
هوشمندی
هدفمند، به-
هنگام و
راهبردی
افزایش سرعت و
کیفیت
تصمیمات غیر-
ساختیافته
راهبردی توسط
مدیران
افزایش
رقابتپذیری
سازمان
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری …
۴۷
ب . جمع آوری داده: در این مرحله، داده های خام، جمع آوری میشوند تا به هوشمندی کاربردی
تبدیل شوند.
ج . آنالیز، تفسیر و تعبیر: قلب فرآیند هوشمندی رقابتی، تحلیل است؛ تبدیل اطلّاعات نامرتبط به
هوشمندی. تحلیل هم هنر است ؛ هم علم.
د. انتشار، عرضۀ یافتهها به تصمیمگیران: تحلیلگران هوشمندیهای به دست آمده را عرض ه و
آن را بی ن کاربران نهایی (تصمیمگیران) توزیع می کند.
علاوه بر چهار مرحلۀ یادشده، "فالد" مرحلۀ پنجمی را به آنه ا اضافه می کند. وی ذخیره سازی و
تحویل اطلّاعات را با رعایت اصول امنیتی مد نظر دارد[ 19 ]. "اشتون" و "اسیستی" قدم ششمی
را به فرآیند هوشمندی رقابتی اضافه می کنند: بازرسی عملکرد سیستم هوشمندی و بازخورد نتایج
.[ تصمیمگیری برای استفاد های بعدی و استمرار هوشمندی[ 10
انواع هوشمندی رقابتی
[ "دشامپز و نایاك" سه نوع هوشمندی رقابتی را شناسای ی کرده اند که عبارتند از: [ 13
1. هوشمندی بازار: سعی این هوشمندی نیازمندیهای جاری و آیند ه مشتریان، فرصتهای
جدید و خلاقانۀ موجود را در تقسیم بازار میکند و تغییرا ت عمده نمایان کند ک ه در فرآیندهای
بازاریابی و توزیع رخ می دهد. در این هوشمندی، عمدتا اطّلاعات مشتریان، تأمینکنندگان،
خریداران و توزیعکنندگان گردآوری و تجزیه و تحلیل میشود.
2. هوشمندی رقبا: تکامل استراتژی رقابتی طی زمان را با مشاهد ة تغییرات ساختار رقبا،
جایگزینی محصولات جدید و تازه واردان به صنعت، بازنمایی می کند و متمرکز بر مسائلی است؛ از
قبیل سیاستهای قیمتگذاری، محصولات جانشین و سیاستهای توسعۀ رقبا.
3. هوشمندی تکنولوژیک: تکنولوژی های موجود و جدید را ارزیابی و جهشهای تکنولوژیکی
آتی را پیش بینی می کند و با تحقیقات پایه و کاربردی، حق اختراع و غیره سروکار دارد.
براساس دیدگاهی دیگر، هوشمندی استراتژیک و اجتماعی نیز به انواع هوشمندی رقابتی اضاف ه
می شود. هوشمندی استراتژیک و اجتماعی ، شامل قوانین، مالیات و امور مالی، گسترة اقتصادی و
سیاسی و مقولات منابع انسانی می شود. گونه چهارم هوشمندی رقابتی ، یعنی هوشمندی
استراتژیک و اجتماعی، رفتارهای اجتماعی را مشاهده و تحلی ل می کند. باید گفت ک ه چهار
.[ هوشمندی یادشده به هم مرتبطند [ 23
چشمانداز مدیریت بازرگانی- شماره 2- تابستان 1389
48
تکنولوژیهای کامپیوتری یا توانمندیهای انسانی
فالد معتقد است که سیستم های هوشمندی با وجود برنامه های کاربردی کامپیوتری بسیار به
فرآیندهای انسانی قائم هستند. هرچند رایانه در سیستم هوشمندی رقابتی نقش مهمی بهعهده
.[ دارد؛ ولی نقش نیروی انسانی در تمام مراحل هوشمندی رقابتی برجستهتر است [ 19
هوشمندی رقابتی را به روشهای رسمی نباید محدود کرد. بنابر پیشنهاد دو محقق، فرآیندهای
.[ موازی هوشمندی رقابتی، یعنی فرآیندهای رسمی و غیررسمی در مجموع کاملتر هستند [ 45
تأثیر اطّلاعا ت و هوشمندی بر تصمیمگیری استراتژیک
"پورتر و میلار" نشان داده اند که چگونه اطلّاعات، ساختار صنع ت را تغییر می دهد و قواعد
رقابت را متحول می سازد[ 40 ]. واضح است که انقلاب تکنولوژی اطلّاعات، به شرکتها
مزیت هایی عطا کرده است؛ زیرا راههای جدیدی برای مقابله با همتایان آنه ا به وجود آورده
است. تکنولوژی اطلاعات بر کل فرآیند تولید محصولات؛ تأثیر عمیقی گذاشته است. تکنولوژی
اطلاعات در نقطه نقطۀ "زنجیرة ارزش" ١ و "زنجیرة عرضه" ٢ بنگاه رسوخ کرده و راههای ایجاد
فعالیتهای ارزشزا و نیز ماهیت تبادلات بین آن ها را متحول ساخته است. علاوه بر آن، بر
فعالیتهای منفرد تأثیر نهاده و از طریق جریانات اطلاعاتی جدید، توانمندی بنگاه را برای کشف
روابط میان فعالیتها، در درون و بیرون بنگاه، ارتقا بخشید ه است.
باید گف ت که تکنولوژی اطلّاعات ، به گسترة رقابت معطوف است و نحوة ارضای
نیازمندی های مشتریان را متحول ساخته است؛ اما آنچه در این مقاله در پی آن هستیم، از جنس
تأثیرگذاری اطلّاعات و فنآوری اطلّاعات و ارتباطات بر فعالیتها نیست؛ بلکه بررسی
تأثیرگذاری اطلّاعات و هوشمندی بر تصمیمگیری استراتژیک است.
در ادبیات مدیریت و علی الخصوص مدیریت استراتژیک، نویسندگان متعددی بر اهمیت
اطلّاعات و دانش تسهیم شده در استراتژی البته بدون استفاده از اصطلاح هوشمندی رقابتی/
.[ 24 و 12 ،25 ،27 ، هوشمندی تجاری تأکید کردهاند[ 46
بهطور کلی، یکی از اصول برنامهریزی استراتژیک، رابطۀ بین شرکت و محیطی است که بر
عملکرد استراتژیک شرکت مؤثر است [ 8] و این بدون تبادل اطلاعاتی بیمعنا است.
"آچارد" معتقد است که فرآیند هوشمندی رقابتی، دادهها و اطلاعات را به هوشمندی باید تبدیل
؛[ کند؛ بدینسان می توان از هوشمندی حاصل، در فرآیند تصمیم گیری راهبردی استفاده کرد [ 7
زیرا اگرچه اطلّاعات، محور اصلی در مفهوم هوشمندی رقابتی است هوشمندی رقابتی بسیار
فراتر از جمع آوری اطلاعات است.
1. Value Chain
2. Supply Chain
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری …
۴۹
هوشمندی رقابتی در شرایط پیچیدة "فرارقابتی" ١، امروزه برای تصمیمگیری در سطح بنگاه
.[ یک نیازمندی اساسی است[ 15
دو تن از نویسندگان معتقدند که عصارة هوشمندی رقابتی دو چیز بیش نیست: 1. استفادة
اخلاقی و قانونی از منابع اطلّاعاتی قابل دسترس برای تهیۀ دادههای مرتبط با رقبا، رقابت و
شرایط محیطی و 2- تبدیل داده ها به اطلاعات قابل استفاده برای پشتیبانی از تصمیمات بهتر
.[30]
به عقیدة دو محقق دیگر، برای فرموله کردن و اجرای کارایی، استراتژیهای رقابتی پیروزی
بخش شرکتها، برای جمع آوری، تحلیل و انتشار هوشمندی رقابتی داشته باشند. هوشمندی
رقابتی سازوکاری رسمی باید مدیران را توانمند میکند تا بفهمند رقبا چه میتوانند انجام دهند و
چه میخواهند بکنند و چه زمان و مکانی برنامهشان را اجرایی خواهند کرد[ 14 ]. بههمین خاطر
است که بسیاری از شرکتها بر "حرکات رقبا" ٢، وضعیت صنعت، نیاز مشتریان و قیمتگذاری
.[ [رقابتی] مانند یک "موضوع کلیدی هوشمندی" ٣ تمرکز کردهاند [ 35
در جمعبندی میتوان گفت: امروزه رقابتپذیری، اساس بقای شرکت ها است. هوشمندی
رقابتی به شرکت ها کمک می کند تا در مورد امور راهبردی، تصمیمات بخردانهای اتخاذ کنند.
هوش رقابتی، فرآیند مداومی است که اطلاعات قابل استفاده ای در اختیار تصمیم گیرندگان
می گذارد. هدف نهایی هوشمندی رقابتی، بالا بردن رقابتپذیری شرکت از طریق افزایش کیفیت
و سرعت تصمیمات راهبردی است.
برآورد کمی تأثیر هوشمندی رقابتی دشوار است. البته برخی از محققان تأثیرات هوشمندی
رقابتی را بر ابعاد عملکردی شرکت، از جمله، عملکرد کسب و کار، "کیفیت برنامهریزی
.[31 ، استراتژیک" ٤، "دانش بازار" ٥ و کیفیت محصول سنجیده و کمی کردهاند[ 28
بنابر مطالب پیشگفته مسأله اصلی تحقیق این است که تأثیر هوشمندی رقابتی بر فرآیند
تصمیمگیری استراتژیک چیست؟ و کدام مراحل از فرآیند تصمیمگیری استراتژیک بیشتر تحت
تأثیر هوشمندی رقابتی هستند؟
در ادامه اهداف تحقیق، سوالات کلیدی و روش تحقیق به دقت و تفصیل بیان میشوند.
روش شناسی تحقیق
در این قسمت از مقاله هدف، روششناسی و سؤالات تحقیق تشریح و شفاف میشوند.
3. Hypercompetitive
1. Competitor Moves
2. Key Intelligence Topics
3. Strategic Planning Quality
4. Market Knowledge
چشمانداز مدیریت بازرگانی- شماره 2- تابستان 1389
50
هدف تحقیق
هدف تحقیق بررسی تأثیر سیستمهای هوشمندی رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک است.
سؤالات کلیدی تحقیق
با توجه به اینکه ما با تحقیقی توصیفی- استقرایی روبرو هستیم فرضیات در این تحقیق مطرح
نیست و باید سوالات کلیدی تحقیق را مبنا قرار داد. سوالات تحقیق عبارتند از:
مشخصههای نوع آرمانی هوشمندی رقابتی چیستند؟ ·
تأثیر هوشمندی رقابتی بر فرآیند تصمیم گیری استراتژیک چیست؟ ·
کدام مراحل از فرآیند تصمیمگیری استراتژیک بیشتر تحت تأثیر هوشمندی رقابتی ·
هستند؟
تحلیل بدست آمده از بررسی تأثیر هوشمندی رقابتی بر مراحل مختلف فرآیند ·
تصمیم گیری چیست؟
در ادامه لایههای مختلف روش شناسی تحقیق معرفی میشوند و مورد پژوهی و نوع آرمانی به
علت اهمیتشان در این تحقیق، با توضیحات مبسوطی، روشن خواهند شد.
مشخصات اصلی روششناسی
نوع پژوهش، توصیفی و تبیینی است. راهبرد تحقیق بر اساس رویکردی استقرایی و کیفی،
موردپژوهی چندگانه ١ برای استخراج نوع آرمانی ٢ انتخاب شده است. روش نمونهگیری، نمونه-
گیری زنجیرهای ٣ و نمونهگیری ملاك محور ٤، هر چند باید توجه داشت که تحقیق چند موردی
نوعی نمونهگیری نیست، بلکه تکرار تحقیق است[ 6]. واحد تحلیل در این پژوهش تصمیمات
استراتژیکی است که با استفاده از ورودی سیستم های هوشمندی رقابتی اخذ شده اند. روش
جمعآوری دادهها، مطالعات اسنادی بوده است.
در تجزیه و تحلیل از دو روش استفاده شده است: الف. کدگذاری به روش استقرایی ٥ بر اساس
اساس چهار اصل فراگیری، همسانی، فراغت از ارزش، عدم ابهام [ 2]. با ملاحظات روشی تدوین
نوع آرمانی ب. استفاده از تعمیم تحلیلی [ 6]. برای تحلیل تأثیر نوع آرمانی هوشمندی بر تصمیم-
گیری استراتژیک. با توجه به اینکه دو مبحث موردپژوهی و نوع آرمانی قلب روششناسی تحقیق
حاضر میباشند لازم مینماید این موارد توضیح داده شوند:
1. Multiple Case Study
2. Ideal Type
3. Chain Sampling
4. Criterion Sampling
5. Inductive Method
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری …
۵۱
مطالعات موردی یا مورد پژوهی
به نظر میرسد در ابتدا زیگموند فروید، مورد پژوهی را با بهکارگیری آن برای مستندسازی
موردهای روانشناسی خود به شهرت رساند [ 11 ]. اما اکنون رشد کاربری و اهمیت موردپژوهی با
توجه به کاربردهای متعدد آن، چنان بوده است که کتابهایی به صورت مجزا به این روش
52 ]. مطالعات موردی معمولاً به چهار صورت مورد استفاده قرار می- ، تحقیق پرداختهاند [ 48
گیرد:
1. روش آموزشی به صورت حل مسأله ١ و موردپژوهی که مبدأ آن مدرسه بازرگانی دانشگاه
هاروارد ٢ بوده است.
2. ارایه یک توصیف غنی از یک پدیده درون بستر ٣ خاص خود. موردپژوهی برای مطالعات اولیه
و اکتشافی استفاده میشوند که به ارایه فرضیاتی ٤ برای تحقیقات سیستماتیک بیشتر ٥ منجر
.[ میشوند [ 37
3. تست نظریه بر اساس تعداد محدودی نمونه. بر خلاف اکثریت روشها که با رویکردی کمی و
نمونههای آماری متعدد و معمولاً تصادفی انتخاب می شود در این روش می توان با استفاده از
.[ موارد معدود برای ابطال پذیری نظریهای کوشید [ 17
4. خلق نظریه: که معمولاً (و نه همیشه) بر اساس مطالعات موردی چندگانه ٦ است. مطالعات
موردی چندگانه مبنایی شده است برای پیدایش روش تحقیق نظریه دادهمبنا (نظریه مبنایی،
.[49 ،21] ( رویش نظریه ٧
بدین ترتیب مشاهده میشود که مورد پژوهی، هم به توسعه و خلق نظریه (نظریه پردازی) و هم
به تست نظریه (نظریه آزمایی) معطوف است [ 16 ]. آنچه در این تحقیق مدنظر بوده است:
تحقیق موردی چندگانه برای نظریه پردازی بوده است که در نهایت ما را به سمت نوع آرمانی
هوشمندی رقابتی رهنمون می سازد و رویکردی کیفی و استقرایی دارد و در پی آزمون فرضیه
نمی باشد. در تاریخ مدیریت نیز تحقیقات متعددی با این رویکرد (کیفی، استقرایی، نوع آرمانی)
صورت گرفته است و استخراج نوع آرمانی از مطالعات موردی چندگانه کیفی به شیوه استقرایی
کم سابقه نبوده است. مانند کار کلاسیک و مشهور هنری مینتزبرگ در مورد نقشهای دهگانه
مدیران در عمل که به صورت غیر کمی (کیفی)، غیر قیاسی (استقرایی) و تدوین نوع آرمانی بوده
است [ 33 ]. در ادامه مقاله رویکرد نوع آرمانی توضیح داده می شود.
1. Problem-Based Learning (PBL)
2. Harvard Business School
3. Context
4. Hypotheses
5. More Systematic Investigation
6. Multiple Case study
7. Grounded Theory
چشمانداز مدیریت بازرگانی- شماره 2- تابستان 1389
52
نوع آرمانی
نوع آرمانی پیشنهاد هوشمندانه ماکس وبر برای تحقیقات اجتماعی است. وبر معتقد بود توجه
مطالعات اجتماعی [به معنای عام آن که شامل مدیریت هم میشود] باید تفسیری باشد نه اثباتی
9]. بهمنظور مقایسه پدیدههای اجتماعی و تاریخی با یکدیگر و تحلیل آنها، وبر ابزار مفهومی ]
را پیشنهاد داده است. نوع آرمانی نوعی تاکید یک سویه بر برخی مؤلفهها و عناصر « نوع آرمانی »
یک مفهوم و نادیده گرفتن یا حذف دیگر مؤلفههایی است که از منظر محقق، شایان توجه
نیستند. سازه مفهومی که بدین ترتیب بدست آمده است باید بهگونهای باشد که اجزای آن ربط
.[ منطقی با یکدیگر داشته و بتوانند با یکدیگر یک ترکیب را تشکیل دهند [ 4
به عنوان مثال وبر از ابزار نوع آرمانی در روششناسی تحقیق خود برای تبیین ارتباط نظام ارزشی
فکری پروتستان با رشد نظام سرمایهداری استفاده کرد[ 5]. روششناسی وبر هنگام تحلیل
پدیدههای اجتماعی پیچیده ای نظیر این دو پدیده، دارای دو مرحله اصلی است :
مرحله اول : ساختن انواع آرمانی ·
مرحله دوم: جستجوی روابط منطقی ساختاری میان این انواع ·
نمونۀ آرمانی سرمایه داری جدید را ب ا مشخصههای انباشت سرمایه ، محاسبه عقلانی و گردش
ثروتها مورد توجه قرار میدهد. البته این نوع آرمانی با بذل توجه خاص به برخی از صفات
پدیده مورد بررسی و نادیده گرفتن برخی صفات دیگر بهدست آمده است . اما بههرحال اصالت
سرمایه داری صنعتی را نسبت به سرمایه داری رباخواران یا تدارك کنندگان جنگ که درهمه
.[ جامعه ها سابقه داشته است ، کاملا آشکار میکند[ 1
در هر صورت وبر این سازههای مفهومی را به منظور سنجش و مقایسه پدیدههای تجربی
ابداع نمود تا به وسیله آن جایگاه پدیدههای اجتماعی به نسبت نوع آرمانی مشخص شود و نیز
.[ بتوان پدیدههای مشابه را با یکدیگر مقایسه نمود[ 36
سه گزاره کلیدی در مورد نوع آرمانی
معمولاً نوع آرمانی با سوء تفاهمهای اساسی روبرو است، لذا در ادامه به تشریح سه نکته
کلیدی در این مورد میپردازیم.
1. نوع آرمانی از مقوله ارزشی نیست که بایدها را در بر داشته باشد. از یک پدیده می توان از
منظرهای گوناگون انواع آرمانی متعدد استخراج کرد. وبر معتقد بود علم نمی تواند به مردم بگوید
چگونه زندگی کنند و یا چگونه خود را سازماندهی کنند، اما می تواند برای آنها اطلاعات لازم
برای اتخاذ چنین تصمیمهایی را فراهم سازد [ 50 ]. وبر اذعان داشت که عقل قادر به تشخیص
میان خوب و بد و ارائه داوریهای اخلاقی نیست. جامعهشناسی [به معنای عام آن] می تواند در
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری …
۵۳
مورد پیامدهای تعهدات ارزشی ما سخن بگوید ولی نمی تواند بگوید آیا این اثرات خوب هستند یا
بد [ 9] بنابراین از نظر وبر، جامعه شناسی به عنوان یک علم تجربی می تواند وقایع را توصیف کند
و با فرض یک هدف مشخص، می تواند صرفاً موارد زیر را تعیین کند:
1. وسایل ضروری رسیدن به یک هدف معین
2. پیامدهای اجتناب ناپذیر استفاده از این وسایل
.[ 3. رقابت ارزیابیهای متعدد بر سر نتایج عملی شان [ 4
بنابراین مقصود وبر نشان دادن آرمان (یک هدف برتر یا یک نمونه عالی) نیست. به عنوان
مثال برخی گمان کرده اند که مراد وی از نمونه آرمانی بوروکراسی، معرفی یک هدف برتر آرمانی
است؛ یعنی اینکه سازمانها باید باید اینگونه باشند و به این مرحله برسند.
2. وبر به دو نوع معنا قائل است: معنای عینی و معنای بازسازی شد ه. وبر کار یک جامعهشناس را
« نوع آرمانی » معنای بازسازی شده و نه معنای عینی میداند. آنچه در ذهن بازسازی شده را
می نامد. به عنوان مثال وبر سه نوع مشروعیت را معرفی میکند: مشروعیت کاریزماتیک،
مشروعیت سنتی و مشروعیت قانونی. وبر در توضیح این سهگانه میگوید که این سه نوع
مشروعیت به شکل محض و ناب وجود ندارد و چیزی که در عالم خارج وجود دارد، ترکیبی است
از این سه. مقصود او این است که این نمون هها، نمون ههایی مثالی هستند. ممکن است در عالم
خارج این مصادیق به صورت ناب یافت نشوند (معنای عینی) اما این نمونه ها معنادار هستند و
قابل ارجاع، منتهی به یک امر ذهنی بازسازی شده از عالم خارج.
3. نوع آرمانی، یک تئوری به معنای کلاسیک آن نیست که با خروج یک مصداق از آن ابطال
شود، بلکه یک نوع چارجوب ذهنی است که قرار نیست با واقعیات انطباق 100 % داشته باشد،
می توان آن را نوعی تشبیه دانست که با صحت یک بعد از شباهت، صحیح خواهد بود. برخی به
اشتباه نوع آرمانی را یک تئوری به معنای کلاسیک شمرده اند که باید مصادیقی را تحت پوشش
خود قرار دهد، حال آنکه نوع آرمانی یک وسیله انداز هگیری و مانند یک متر است که برای
اندازه گیری واقعیات ساخته شده است. اگر ما توقع داشته باشیم که مصداقی را تحت پوشش
را بیرون برده و ناامید برگردد که چیزی را « متر » خودش قرار دهد، مانند این است که کسی یک
این فرد کار متر را ،« پیدا نکردم که در خارج، درست یک متر باشد، پس این متر به درد نمی خورد
درك نکرده که اندازه گیری دنیای خارج است، نه پیدا کردن چیز یک متری. از این رو اشتباه
در خصوص نوع آرمانی واضح م یشود. « غلط » یا « درست » بودن تعبیر
با توضیحات داده شده در مورد نوع آرمانی به نظر می رسد این روش در تبیین "تأثیر هوشمندی
رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک" هم کارکرد دارد. روش بدین ترتیب خواهد بود که
مشخصه ها و ویژگیهای هوشمندی رقابتی آرمانی از دنیای واقع استخراج میشود و بر اساس
چشمانداز مدیریت بازرگانی- شماره 2- تابستان 1389
54
این نوع آرمانی سنجیده میشود که چگونه هوشمندی رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک مؤثر
است.
رویکرد مورد پژوهی، جمع آوری اطّلاعات و روش تحلیل
با توجه به هدف و روششناسی تحقیق، کار تحقیق از 5 مورد مطالعاتی شروع شد و تا 17
مورد مطالعاتی ادامه یافت به گونهای که دیگر اطلّاعات جدیدی بعد از پانزدهمین مورد مطالعاتی
بدست نیامد و موارد شانزدهم و هفدهم تکرار یافته های قبلی بودند. بررسی این موارد به صورت
جزءگرایانه بوده است. بر طبق یک تقسیمبندی چهار رویکرد موردپژوهی وجود دارد. با توجه به
اهداف تحقیق، رویکرد چندموردی جزءنگر انتخاب شده است.
[ جدول 1. انواع رویکردها به مورد پژوهی [ 6
چند موردی تک موردی
جز نگر جزنگر چند موردی جزنگر تک موردی
کل نگر کل نگر چند موردی کل نگر تک موردی
اطلاعات بدست آمده که بر اساس سوالات تحقیق از موارد 17 گانه جمعآوری شده بودند بر
اساس روشهای زیر تحلیل شدند: کد گذاری به روش استقرایی ١ بر اساس چهار اصل فراگیری،
همسانی، فراغت از ارزش، عدم ابهام برای تدوین نوع آرمانی و با استفاده از روشهای زیر جمع-
:[ بندی شدند [ 2
نظم بخشی اطلاعات به ترتیب های مختلف ·
ایجاد ماتریسهایی از طبقات مختلف ·
.[ تشکیل جدولی از رویدادهای مختلف [ 6 ·
نتایج توصیفی
در ادامه، نتایج توصیفی بدست آمده از نمونههای مطالعه شده ارایه میشود که شامل دو
قسمت است: الف. اطلّاعات مورد استفاده در نمونههای مورد بررسی و ب. تأثیرات هوشمندی
رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک.
استخراج اطلاعات مورد استفاده در نمونه های مورد بررسی
در 17 مورد تحت بررسی، 11 نوع سرفصل اطلاعاتی مورد استفاده در هوشمندی رقابتی بر
اساس کدگذاری استقرایی استخراج شدند.
1.Inductive Method
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری …
۵۵
جدول 2. سرفصل های اطلاعاتی و جزییات شرح دهنده
کد سرفصل
اطلاعاتی
جزییات شرح دهنده
101 اطلاعات مالی عملکرد مالی رقبا، تغییرات ارزش سهام رقباو ...
102 اطلاعاتزنجیره
عرضه
قابلیتهای تامین کنندگان، کانالهای توزیع و ...
103 اطلاعات مربوط
به قیمت
تغییر قیمتهای عمده فروشی/ خرده فروشی، سیاستهای اعطای تخفیف، تأثیر
قیمتهای رقبا بر فروش سازمان، تغییر حاشیه سود، اثربخشی استراتژیهای قیمت-
گذاری
104 اطلاعات فروش و
بازاریابی
اعتبار نام تجاری، برنامههای روابط عمومی سازمان، تغییر در استراتژیهای تبلیغ،
اثربخشی تبلیغات برای مشتریان هدف، تأثیر تبلیغات رقبا بر فروش سازمان
105 اطلاعات
خدمات/کالا
معرفی کالا و خدمات جدید، اطّلاعات مندرج در بروشورها و کتابچههای معرفی
محصول و خدمت، تقاضا برای محصولات و خدمات رقبا، فناوری تولید و توانایی
تحقیق و توسعه، تنوع محصول و خدمات، قیمت تمام شده رقبا، تغییر در کیفیت کالا
و خدمات، توقف تولید و یا ارائه خدمت
106 اطّلاعات فروش اطّلاعات ماهانه فروش رقبا، سیستم پاداش پرسنل فروش، پورسانت فروش، تغییر در
خدمات و محصولات رقبا، تغییر در خدمات پس از فروش و مدیریت مشتری و ...
107 اطّلاعات بازار برنامههای ادغام رقبا، ثبت علائم تجاری، تغییر در استراتژیهای بازاریابی و غیره
108 اطّلاعات نیروی
انسانی
جذب نیروی انسانی توسط رقبا، کاهش نیروی انسانی رقبا، چارت سازمانی رقبا،
سوابق مدیران اجرایی رقبا
109 اطّلاعات مشتریان اطّلاعات مقایسهای استفاده مشتریان از محصولات رقبا، تعداد دفعات خرید، سطح
وفاداری مشتریان نسبت به محصول و خدمات رقبا، علت خرید محصول و خدمات
مشابه شرکت از رقبا
110 اطّلاعات مرتبط
با قوانین
قوانین و مقررات زیست محیطی و غیره
111 ترازیابی رقبا بهبود در عملکرد فرآیندهای داخلی رقبا
تأثیرات هوشمندی رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک
در موارد 17 گانه مورد بررسی، تأثیرات هوشمندی رقابتی در موردهای مختلف را میتوان به
صورت جدول زیر پیشنهاد میشود. ستون اول شماره مورد ١ است. ستون دوم اطلّاعاتی است که
1. Case
چشمانداز مدیریت بازرگانی- شماره 2- تابستان 1389
56
مورد استفاده قرار گرفته است یا منبع اطلّاعاتی است و در ستون سوم، تأثیر هوشمندی بر
تصمیمگیری استراتژیک استخراج و تنظیم شده است.
جدول 3. تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری استراتژیک در موردهای مختلف
کد
مورد
روش/ منبع تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک
اطّلاعات در مورد آگهی استخدامها کسب اطمینان از عدم سرمایهگذاری رقبا برای معرفی محصول C01
جدید
بررسی خرید تجهیزات رقیب اطمینان از سرمایهگذاری رقیب برای تکنولوژیهای نوین C02
تولیدی
ترازیابی رقابتی 1 تعیین قابلیتها و شایستگیهای لازم برای سرمایهگذاری و C03
توسعه و قابل اهرم کردن در بازار
بررسی ساختار هزینۀ رقبا تصمیمگیری برای تغییراتی در ساختار هزینۀ محصولات C04
بررسی اطلاعات بازار و شکایات C05
مشتریان از سازمان خودی و رقیب
کشف مشتریان جدید یا بالقوه و شناسایی مشتریهای دایمی
بررسی تغییرات استراتژی تبلیغاتی رقبا فهم بخشبندی مورد نظر رقیب و بخش مورد نظر رقیب و C06
تعیین بخشهای دیگر برای تمرکز
بررسی اطّلاعات مندرج در بروشورها C07
و کتابچههای معرفی محصول و خدمت
تنظیم قیمتها بهنحو مطلوب (قیمتگذاری رقابتی)
و تعیین استراتژی- R&D فعالیتهای مربوط بهثبت علایم تجاری تغییر در استراتژیهای تکنولوژی و C08
های تکنولوژی (جذب، انتقال، بهکارگیری و توسعه
تکنولوژی)
مهندسی معکوس 2 محصولات رقبا تعیین حوزههای بهبود در محصول C09
کردن شرکت رقیب Take over تغییرات ارزش سهام رقبا بررسی امکان خرید و C10
ورود محصولات جدید به بازارها تغییر قیمت و خدمات بعد از فروش محصولات جاری C11
تغییرات تولید سازمانهای تامین کننده C12
سازمان خودی و رقیب
تغییر محصولات و خدمات
تغییر قوانین و مقررات زیستمحیطی اتخاذ تکنولوژی سبز C13
تغییر قوانین و مقررات صاداراتی و C14
وارداتی
تصمیمگیری برای ورود به بازارهای نوین
تغییر در خدمات پس از فروش تغییر استراتژی های فروش و خدمات C15
1.Competitive Benchmarking
2. Reverse Engineering
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری …
۵۷
بررسی برنامههای ادغام رقبا پشتیبانی از تصمیمات مرتبط با استراتژی یکپارچگی عمودی 1و C16
عمودی 1و افقی 2
تعیین فرصتهای همکاری رقابتی 3 بین دو یا چند رقیب برای
رقابت با دو یا چند رقیب
درس آموختن از شکست و موفقیت C17
رقبا
تعیین عوامل کلیدی موفقیت
نتایج تحلیلی و استنباطی (استنتاجی)
بعد از ارایه اطلاعات توصیفی، نتایج تحلیلی ارایه میشود. در این قسمت از مقاله در ابتدا
استنتاج ویژگیهای نوع آرمانی هوشمندی رقابتی از مطالعات موردی چندگانه ارایه میشود. در
قسمت بعدی، تحلیل میشود که اثر نوع آرمانی هوشمندی رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک
چه میتواند باشد. اثر نوع آرمانی بر تصمیمگیری استراتژیک، بر اساس تعمیم تحلیلی و نه بر
اساس تعمیم آماری صورت می گیرد.
ویژگیهای نوع آرمانی یک سیستم هوشمندی رقابتی
بر اساس تحلیل بدست آمده از بررسی موارد واقعی در دنیای کسب و کار ویژگیهای نوع
آرمانی یک سیستم هوشمندی رقابتی به شرح جدول زیر است:
جدول 4. ویژگیهای نوع آرمانی هوشمندی رقابتی
کد ویژگی ویژگی قابل استنتاج از موارد پژوهشی نمونه های مورد
استفاده
پویش و جستوجوی دقیق و با حوصله در منابع اطلاعاتی A01
مختلف و شناخت الگوها و روندها از میان دادههای فراوان
(دادهکاوی)
C01, C05, C08,
C10
C06, C13, C تشخیص زودهنگام خطرات و فرصتها , 14 A02
C11,C16
C07, C09, C عرضۀ مؤثر، بهنگام و چندرسانهای اطّلاعات با کیفیت , 13 A03
C11
C07, C04, C خلاصهسازی و فشردهسازی دادهها و اطّلاعات , 13 A04
C14
C تسهیم دانش و اطلاعات بین کارکنان و مدیران 17 A05
1. Vertical Integration
2. Horizental Integration
3. Coaprtition
چشمانداز مدیریت بازرگانی- شماره 2- تابستان 1389
58
توانایی ایجاد گزارشها در قبال پرسوجوها درلحظه 1، پیچیده A06
و نو
C10, C03,
C05,C04
C17, C10, C ذخیرهسازی اطلاعات و محافظت از آنها 15 A07
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک
برای تعیین تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک، تصمیم گیری استراتژیک و
فرآیند آن معرفی میشود.
ویژگیهای تصمیمگیری استراتژیک
با توجه به ادبیات موجود، ویژگیهای زیر را برای تصمیمگیری استراتژیک می توان استنباط
.[ 34 و 26 ، کرد و برشمرد:[ 51
1. غیر ساختیافته
2. خلاقانه و غیر تکراری
3. در فضای عدم اطمینان و ابهام، پیچیدگی و آشوبناکی
4. مبتنی بر دادههای سخت (آمار و ارقام ٢) و داده های نرم (ایده ها، شهود و قضاوت
مدیریتی)
5. محصول فرآیندی سیاسی- ارزشی تحت تأثیر ذینفعان متعدد
6. آیندهنگرانه و با افق نسبتا بلند مدت
7. تحت محدودیت منابع و فشار رقابتی
8. مرتبط با محیط بیرونی
9. مؤثر بر کلیت سازمان
10 . کلیدی و بحرانی برای موفقیت بلند مدت
11 . مبتنی بر تفکر ترکیبی (در برابر تفکر تحلیلی و جزء گرایانه)
12 . مبتنی بر کلاننگری و مدل ذهنی کلان از کل کسب وکار و نظام خلق ارزش
فرآیند تصمیمگیری استراتژیک
هر چند فرآیند تصمیمگیری استراتژیک غیرساختیافته است اما میتوان در انتزاعیترین حالت
.[ ساختاری را برای آن در نظر گرفت [ 34
1. Online
2. Fact & Figures
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری …
۵۹
شناسایی فرصت ها و
مسایل تصمیم
توسعه گزینه ها
و راه حل ها
انتخاب گزینه و راه حل برتر
و نهایی سازی
تشخیص
قضاوت
شهودی ،
ارزیابی /
آسیب
شناسی
طراحی و علت
گزینه های
جدید
جستجو و
گزینه غربال
های قبلی
تحلیل و
ارزیابی
مذاکره،
ارزیابی
انتخاب
تصویب
[ شکل 2. فرآیند تصمیمگیری استراتژیک [ 34
تعیین تأثیر هوشمندی رقابتی بر مراحل مختلف تصمیمگیری استراتژیک
بر اساس فرآیندی که برای تصمیمگیری استراتژیک ترسیم شد، میتوان تشخیص داد که
یک سیستم هوشمندی رقابتی در کدام مراحل از تصمیمگیری استراتژیک، میتواند مؤثر باشد.
این تحلیل در جدول زیر آمده است:
چشمانداز مدیریت بازرگانی- شماره 2- تابستان 1389
60
جدول 5. تأثیر هوشمندی رقابتی بر مراحل مختلف تصمیم گیری استراتژیک
انتخاب گزینه و
نهایی کردن
توسعه گزینهها و
راه حلها
شناسایی فرصت ها
یا مسایل تصمیم
مراحل تصمیمگیری
استراتژیک
ویژگیهای نوع
آرمانی هوشمندی رقابتی
þ پویش و جستوجوی دقیق و با
حوصله در منابع اطّلاعاتی مختلف و
غیره
þ تشخیص زود هنگام خطرات و
فرصتها
þ تسهیم دانش و اطّلاعات بین کارکنان
و مدیران
þ ارایه مؤثر و چند رسانهای اطّلاعات
þ خلاصهسازی و فشردهسازی داده ها و
اطلاعات
þ þ þ توانایی ایجاد گزارشها در برابر پرس-
وجوها درلحظه 1، پیچیده و نو
þ þ ذخیرهسازی اطلاعات و محافظت آن
ها
C09 C06 C01, C02, C03,
C04, C05 , …
شواهدی از موارد مطالعه شده
بحث، تفسیر و تحلیل نتایج توصیفی
حاصل تصمیمگیری استراتژیک، باید به ایجاد مزیت رقابتی نسبت بهرقبای اصلی قادر باشد.
نظریۀ "مایکل پورتر" دربارة کارکرد اصلی استراتژی که در مقالات و کتب خود آن را تکرار می
کند کاملا گویاست. هیچ سازمانی نمیتواند در فقدان یک مزیت رقابتی، سودی بیش از متوسط
کسب کند. مزیت رقابتی برای مشتری، منافع بالاتر یا قیمت پایینتر را باید فراهم سازد و در
.[38- عین حال دستیابی به شرایط مشابه باید دشوار باشد[ 44
1. Online
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری …
۶۱
اگر استراتژی بتواند از طریق یک فرآیند مشخصِ تحلیلیِ ساختیافته حاصل شود، دیگر نمی-
تواند در محیط رقابتی کسبوکار مزیتبخش باشد و این رویکرد، تعابیر غیرفرآیندی و غیرتحلیلی
استراتژی را تقویت میکند. با این تحلیل کارکرد سیستمهای هوشمندی رقابتی به طور خاص و
فنآوری اطلّاعات و ارتباطات به صورت عام در فرآیند تصمیم گیری استراتژیک چیست؟ سه
کارکرد برای آن متصور است که عبارتند از:
1. استفاده از هوشمندی رقابتی برای بخشهای ساختاریافته تصمیمگیری استراتژیک:
در فرآیند تصمیمگیری استراتژیک، علیرغم غیرساختیافتگی بهصورت عام، برخی مراحل
خاص ساختیافته هستند. برای مثال مرحلۀ مشخص کردن بازارهای جذاب و یا انتخاب
بازارهای در حال رشد، فرآیندی ساختارمند است و سیستمهای هوشمندی رقابتی قادرند تا با
استفاده از الگوهای تحلیلی و دادههای مناسب آن را به انجام برسانند. ولی آنجا که کار به فرموله
کردن استراتژی میرسد، دیگر فرآیندی برای کار وجود ندارد و کار به قابلیتهای ذهنی انسان
باید سپرده شود. (ستون اول و سوم جدول 5 را مقایسه کنید)
2. استفاده از قابلیتهای گردآوری، ساماندهی و تحلیل دادهها در مراحل غیرفرآیندی طراحی
استراتژی:
مراحل غیرساختیافته تصمیمگیری استراتژیک نیز به نوبه خود نیازمند گردآوری و پردازش
حجم زیادی از اطلاعات محیطی هستند. سیستمهای هوشمندی رقابتی با قابلیت پیشرفتهای،
همچون کارگزاران هوشمند ١، قادرند تا در دنیایی از اطلاعات شبکه اینترنت با دقت و حوصله
جستجو کنند و اطلاعات مورد نظر استراتژیست را با سرعت و کیفیت بالایی فراهم آورند. داده
کاوی ٢(قابلیت تشخیص و استخراج الگوهای مفید از انبوه دادهها) نیز یک زمینۀ بسیار
.( امیدوارکننده بهشمار میآید (نک سرفصل های اطلّاعاتی جدول 2
. توسعۀ گزینههای استراتژیک:
کیفیت تصمیم به کمیت گزینهها مرتبط است. سیستمهای هوشمندی رقابتی از راههای مختلف
قادرند، کمیت گزینههای استراتژیک را توسعه دهند؛ مانند ترازیابی رقابتی با ایدههای برگرفته از
شرکا؛ تازهواردها (نک جدول 2 و 3)، هوشمندی رقابتی در صورت بهکارگیری درست، میتواند در
توسعه کمی گزینههای استراتژیک که مورد نیاز بخشهای غیرساختیافته تصمیمگیری
.( استراتژیک کمکی مؤثر و در عین حال محدود است باشد(نک جدول 5
نوع آرمانی سیستمهای هوشمندی رقابتی، ویژگیهایی دارد؛ از قبیل پویش و جستوجوی
دقیق و با حوصله در منابع اطّلاعاتی مختلف و داده کاوی، تشخیص زودهنگام خطرات و
فرصتها، ارایه مؤثر، بهنگام و چند رسانهای اطلاعات، فشردهسازی دادهها و اطلاعات، تسهیم
1. Intelligent Agent
2. Data Mining
چشمانداز مدیریت بازرگانی- شماره 2- تابستان 1389
62
دانش و اطلّاعات، توانایی ایجاد گزارشها در قبال پرس و جوهای در لحظه و ذخیرهسازی
.( اطلاعات و محافظت از آنها(نک جدول 4
این ویژگیها بر فرآیند تصمیمگیری استراتژیک، مؤثر تشخیص داده شدهاند؛ اما بیشترین تأثیر
را در مراحل اولیه تصمیمگیری دارند و کمترین تأثیر را بر توسعۀ گزینهها و انتخاب و ارزیابی
.( گزینهها(نک جدول 5
تصمیمگیری استراتژیک، ماهیتی غیرخطیّ و ترکیبی با درونمایه اصلی خلّاقیت دارد که هیچ
فرآیند مشخصی برای آن متصور نیست. مسئلۀ اصلی این جاست که تکنولوژیهای مبتنی بر
کامپیوتر، بهعنوان هوشمندترین تکنولوژی از فرآیندها و الگوریتمها جان میگیرند و تصمیمگیری
استراتژیک، ماهیتاً رویکردی غیرفرآیندی و غیرالگوریتمیک دارد. سیستمهای برپایه کامپیوتر
.[ قدرت اصلی خود را در انجام فرآیندهای پیچیده تکرارپذیر الگوریتمیک نشان میدهد [ 3
بنابراین باید جایگاه به کارگیری سیستمهای هوشمندی رقابتی را دانست و انتظاری بهجا از آنها
داشت. ابزار تحلیل هیچگاه جای تحلیلگر نخواهد نشست و تکنیک تفکر هیچگاه نیاز به متفکر
را مرتفع نخواهد ساخت. باید تصمیمگیری استراتژیک را با همین پیچیدگیهایش باید پذیرفت.
تحقیقات آینده: با توجه به اینکه این مقاله، رویکردی کیفی و استقرایی داشته است،
نویسندگان مقاله سه مسیر تحقیقاتی زیر را بر اساس تجربیات بهدست آمده از تحقیق و با تاکید
بر تحقیقات کمی و قیاسی پیشنهاد میکنند:
الف. بررسی تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیمگیری استراتژیک بر اساس مطالعات میدانی
گستردهتر؛
ب. بررسی فراگیری و کارآمدی کاربری سیستمهای هوشمندی رقابتی در سازمانهای ایرانی در
عمل؛
ج. بررسی تأثیر هوشمندی رقابتی بر قابلیت تفکر استراتژیک در سازمانها.
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری …
۶۳
منابع
1. بودون، ریمون ( 1369 )، " روشهای جامعه شناسی"، ترجمه عبدالحسین نیک گهر، تهران، سازمان
انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
2. ساروخانی، باقر ( 1385 )، " روش های تحقیق در علوم اجتماعی"، جلد اول، اصول و مبانی، تهران:
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
3. غفاریان، وفا و عمادزاده، مرتضی ( 1385 )، "معانی نوظهور در مفهوم استراتژی"، تهران: سازمان
مدیریت صنعتی.
4. وبر، ماکس ( 1382 )، " روش شناسی علوم اجتماعی"، ترجمۀ حسن چاوشیان، تهران، تهران: نشر
مرکز.
5. وبر، ماکس ( 1371 )، "اخلاق پروتستان و روح سرمایه داری"، ترجمۀ عبدالمعبود انصاری، تهران:
انتشارات سمت.
6. ین رابرت ك ( 1381 )، "تحقیق موردی"، پارسائیان و اعرابی، تهران: دفتر پژوهشهای
فرهنگی.
7. Achard, Pierre, Jean-Pierre Bernat,(1998), L’Intelligence Economique, Mode
d’Emploi, ADBS Editions.
8. Andrews, K. R. (1987). The Concept of Corporate Strategy, In Richard D.
Irwin. Leveraging Information for Action. Homewood, IL: Third Edition.
9. Ashley, D., and Mechael O. D., (1998), "Sociological Theory", New York, Ny:
Allyn & bacon
10. Ashton, W. B. dnd Stacey, G. S. (1995), "Technical Intelligence in Business:
Understanding Technology Threats and Opportunity Int. J. Technology
Management, Special Issue on the Management of Technological Flows Across
Boundaries, 10, 79-104.
11. Breuer, J., and Freud, S. (1895), "Studien uber Hysterie", Leipzig: F. Deuticke.
12. Cerny, K. (1996), "Making Local Knowledge Global", New York, Ny:
Harvard Business Review, 74, 1-15.
13. Deschamps, J. & Nayack, P. R., ( 1995), "Product Juggernauts – How
Companies Mobilize to Generate a Stream of Market Winners, Harvard
Business School Press
14. Douglas C. B. (1994), "I want it Fast, Factual, Actionable—Tailoring
competitive Intelligence to Executives Needs", Long Range Planning 27, 12-
24.
15. Edwin R., & Sybille S., (2001), "Challenges for Strategic Competitive
Intelligence at the Corporate Level", Competitive Intelligence Review, 8, 54 –
64.
16. Eisenhardt , K. M. (1989), "Building Theories from Case Study Research", The
Academy of Management Review, 14, 532-550.
17. Flyvbjerg, B. (2006), "Five Misunderstandings", About Case Study Research
Qualitative Inquiry, 12, 219-245.
18. Fuld, L. M. (1998), "Monitoring the Competition: Finding out what is Really
Going over there", New York, Ny: John wiley.
19. Fuld, L.M. (1995), "The New Competitor Intelligence, New York: John Wiley.
چشمانداز مدیریت بازرگانی- شماره 2- تابستان 1389
64
20. Gilad, B. (1999)," Competitive Intelligence: The real knowledge management",
Knowledge Management, 12, 33.
21. Glaser, B. G., & Strauss, A. L. (1967), "The Discovery of Grounded Theory:
Strategies for Qualitative Research", Chicago: Aldine.
22. Goshal, S. & Westney D. (1991), "Organizing competitor analysis systems",
Strategic Management Journal, 12, 17-31.
23. GTI Lab’s Web site at http://research.eap.net/gtilab/
24. Hamel, G. & Prahalad, C. K. (1989), "Strategic Intent", Harvard Business
Review, 67, 63-76.
25. Hansen, M.T., Nohria, N. & Tierney, T. (1999), "What’s Your Strategy For
Managing Knowledge", Harvard Business Review, 77, 106-116.
26. Harrison, E. Frank (1999), "The Managerial Decision-Making Process", 5th
Edition, Houghton Mifflin Company.
27. Hildreth, P. (2000), "Communities of Practice in the Distributed International
Environment", Journal of Knowledge Management, 4, 27-38.
28. Jaworski, B. and Liang C. W. (1993), "Competitive Intelligence: Creating
Value for the Organization", VA: Society for Competitive Intelligence
Professionals.
29. Kahaner, L. (1996), "Competitive Intelligence: From Black Ops to Boardrooms
– How Businesses Gather, Analyze, and Use Information to Succeed in the
Global Marketplace, New York: Ny, Simon & Schuster.
30. McGonagle, J. J. and Vella, C. M. (2002), "A Case for Competitive
Intelligence", The Information Management Journal, 36, 35-40.
31. McGonagle, J. J. and Vella, C. M. (1996), "A New Archetype for Competitive
Intelligence", Quorum Books.
32. McKinnon, S. and W. Burns. (1992), "The Information Mosaic", Boston:
Harvard Business School Press.
33. Mintzberg, H. (1973), "The Nature of Managerial work, New York: Ny,
Harper and Row.
34. Mintzberg, H., Raisinghani, D., & Theoret, A. (1976), "The Structure of
Unstructured, Decision processes", Administrative Science Quarterly, 21, 246-
275.
35. Oster, S. (1994), "Modern Competitive Analysis", New York: Ny, Oxford
University Press.
36. Parkin, frank (1991), "Max Weber", London: Routledge.
37. Platt, J. (1992), "Case study in American methodological thought", Current
Sociology, 40, 17-47
38. Porter, M. (1980), "Competitive Strategy", New York, Ny: Free Press.
39. Porter, M. (1982), "Industrial Organisation and the Evolution of Concepts for
Strategic Planning, in T. H. Naylor (eds.) Corporate Strategy- the Integration
of Corporate Planning Models and Economics", North-Holland Publishing,
Amsterdam.
40. Porter, M. E. & Millar, V. E. (1985), "How Information Gives You
Competitive Advantage", Harvard Business Review, 63, 149-160.
41. Porter, M. E. (1985), "Competitive Advantage: Creating and Sustaining
Superior Performance", New York, Ny:Free Press.
42. Porter, M. E. (1987), "Corporate strategy: the State of Strategic Thinking", The
Economist, 23, 21-28.
تأثیر هوشمندی رقابتی بر تصمیم گیری …
۶۵
43. Porter, M. E. (1990), "The Competitive Advantage of Nations", London:
MacMillan
44. Porter, M.E. (1996), "What is Strategy"? Harvard Business Review, 74 , 61-78.
45. Prescott, J. E. and P. T. Gibbons (1992), "The Parallel Process of Competitive
Intelligence: Why it Exists and what we can do about it?" Competitive
Intelligence Review, 3(2), 11-13.
46. Prokesch, S. E. (1997), "Unleashing the Power of Learning: An Interview with
British Petroleum’s John Browne", Harvard Business Review, 75, 147-168.
47. Rouach, D. & Santi, P. (2001), "Competitive Intelligence Adds Value: Five
Intelligence Attitudes", European Management Journal, 1, 552-559.
48. Stake , R. E. (1995), "The Art of Case Study Research", Thousand Oaks: Sage.
49. Strauss, A., & Corbin, J. (1998), "Basics of Qualitative Research: Techniques
and Procedures for Developing Grounded Theory" 2nd ed., Thousand Oaks,
CA: Sage.
50. Turner, J. H. et all. (1998), "The Emergence of Sociological Theory", New
York, Ny: Wadsworth.
51. Wilson , D. C. (2033), "Strategy as Decision Making". In S. Cumming and D.
C. Wilson (eds.) Images of Strategy, Blackwell: Oxford.
52. Yin, R. K. (1994), "Case Study Research: Design and Methods", Thousand
Oaks, CA: Sage


درباره وبلاگ


*با عرض سلام خدمت شما دوست عزیز*
امیدواریم که از خواندن این مطالب لذت ببرید
و لحظه های خوبی را سپری کنید

مدیران وبلاگ :
عمو سعید
عمو مجید

مدیر وبلاگ : saeed khaki
صفحات جانبی
نظرسنجی
نظر شما دوست عزیز راجع به این وبلاگ چیه؟







نظر شما دوست عزیز راجع به این وبلاگ چیه؟







جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
ارتباط با majid shabanpor
ارتباط با saeed khaki
gunner2066چت روم وبلاگ


فال امروز


.



دریافت کد
abzareweb
ابزار وب

تعبیر خواب آنلاین

تماس با ما
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
مشاهده جدول کامل لیگ برتر ایران