تبلیغات
Nothing To Display - روش تحقیق آمیخته:رویكردی برتر برای مطالعات مدیریت
 
Nothing To Display
you are in my heart 4ever
 
 
Archive of SID
دانشمدیریت، سال ٢١ ، شماره ٨١ ، تابستان ١٣٨٧ ، از صفحه ۱۹ تا ۳۶
روش تحقیق آمیخته:رویكردی برتر برای
مطالعات مدیریت
عباسبازرگان هرندی*
استاد دانشكده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، ایران
(۱۳۸۷/۲/ ١٣٨٦ ، تاریخ تصویب: ۱۸ /٥/ (تاریخ دریافتمقاله: ١٦
چكیده
کند و کاو برای شناسائی و حل مسایل مدیریت و انجام پژوهشجهت شناخت پدیدههای
سیستمهای تولید کالا وخدمات بر پایه دیدگاههای فلسفی معرفت‐ شناختی و انتخاب روش
تحقیق انجام میشود. برای این منظور پژوهشگران، به طور ضمنی یا آشکار، یکدیدگاه فلسفی
را مفروضداشته و مبتنی برآن، نحوه گردآوری دادهها، تنظیم، تلخیصو چگونگی تحلیل
شواهد را تعیین میکنند. از اینرو، انتخاب روشتحقیق برای پی بردن به ناشناختهها، بر پایه
دیدگاههای فلسفی به عمل میآید.روشهای تحقیق کمی مبتنی بر دیدگاه اصالت تحصلی است
و روشهای تحقیق کیفی بر سه دیدگاه دیگر استوار است. از آنجا که روشهای تحقیق کمی و
کیفی به تنهایی نمیتوانند پیچیدگیهای مسایل و عناصر تشکیلدهنده نظامهای تولید کالا و
خدمات را بدون اریبی مورد مطالعه قرار دهند، ترکیباین روشها مورد استفاده قرار گرفته و از
آن تحت عنوان روش تحقیق آمیخته یاد شده است. در دهه گذشته استفاده از روشهای تحقیق
آمیخته گسترش یافته است. بر این اساس، در این مقاله، به سؤالهای زیر پاسخ داده شده است:
(الف) تحقیق آمیخته چیست، ویژگی های آن کدامند و کاربرد آن چه میباشد؟ (ب) مراحل
انجام یکطرح تحقیق با روشهای تحقیق آمیخته کدامند؟
واژههای كلیدی: پارادیمهای تحقیق، روش تحقیق کمی، روشتحقیق کیفی، روش
تحقیق آمیخته، مطالعات مدیریت.
Email: abbas.bazargan@pedagogy.ir : ∗ نویسنده مسئول
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، سال ٢١ ، شماره ٨١ ، تابستان ١٣٨٧
٢٠
مقدمه
برای کند و کاو درباره پدیدههای مربوط به سازمان و مسایل مدیریت، ازجمله منابع
انسانی، بازاریابی، حسابداری و غیره، پژوهشگر بهطور ضمنی دیدگاه(های) فلسفی
زیربنایی معرفتشناختی را مفروضپنداشته و بر این پایه به انتخاب روش تحقیق میپردازد
۱]. بهطورکلی، بهمنظورپی بردن به مسایل و واقعیت عناصر تشکیلدهنده نظامهای تولید ]
کالا وخدمات، چهار دیدگاه نظری‐ فلسفی زیربنایی معرفتشناسی را میتوان مورد نظر
قرار داد.این دیدگاهها از نظرتعریفواقعیتپدیدهها و چگونگی دستیابی به شناختدرباره
آن ها متفاوت هستند .
چهار دیدگاه نظری‐ فلسفی (پارادیم تحقیق) را به شرح زیرمیتوان مورد نظر قرارداد:
اصالتتحصلی (اثباتگرایی)؛ تفسیرگرایی؛ نظریه انتقادی، پساساختگرایی
(پساساختارگرایی). این پارادیمها از نظر پاسخ به سه سؤال اساسی که درباره هستیشناسی،
معرفتشناسی و روششناسی مطرح میشود متفاوت میباشند. به تعبیر دیگر ،پاسخ این که:
» و «؟ ماهیت شناخت درباره واقعیت این پدیده چیست » ،«؟ واقعیت یکپدیده چیست »
در این چهار پارادیم تحقیق یکسان نیست. از اینرو، «؟ چگونه این شناخت حاصل میشود
پژوهشگر با انتخاب طرح تحقیق، بهطور ضمنی آشکار میکند که از میان دیدگاههای
نظری – فلسفی (پارادیم) تحقیق کدام را مبنای دستیابی به شناخت قرارداده است. علاوه
برآن، مهارتهای پژوهشی مورد نیاز و سایر پیش‐ فرضهای تحقیق ذی ربط آشکار
میشود.
پژوهشگری که روشهای تحقیق کمی را بر میگزیند، به طور ضمنی پارادیم
اثباتگرایی (اصالت تحصلی) را مبنای پی بردن به موقعیت نامعین(مسئله تحقیق) قرار
میدهد. در این روشها، مفروضه پژوهشگرآن استکه میتوان درباره پدیدههای مورد
مطالعه بهطور عینی و بدون هیچگونه اریبی به شناخت لازم دست یافت. وانگهی، در این
دیدگاه، مفروضه دیگر پژوهشگر آن است که با صورتبندی فرضیهها یا سؤالهای تحقیق
و استفاده از روشهای تحقیق توصیفی و یا آزمایشی در شرایط کنترل شده میتوان به
شناختلازم درباره پدیدههای مورد مطالعه نایل آمد.
اما باید توجه داشتکه تمام پدیدههای سازمان ومدیریت، بهویژه پدیدههایی که با
رفتار انسانی سروکار دارند، را نمیتوان به شیوه کام ً لا عینی و بدون اریبی مورد مشاهده
قرار داد. وانگهی، کنترل متغیرهای ناخواسته درباره این پدیدهها بسیار دشوار است. لذا
www.SID.ir
Archive of SID
روشتحقیق آمیخته:رویکردی برتر برای مطالعات مدیریت
٢١
مفروضههای زیربنایی استفاده از روشهای تحقیق کمی معمو ً لا در پژوهشهای مدیریتی
صدق نمیکنند. برای مثال، یکی از صا حبنظران [ ۴]. مشکلات این روشها را در
بررسیهای مربوط به نژاد و قومیت در پژوهشهای سازمان و مدیریت مورد نظر قرار داده
است. بدین جهتاستکه فقط با استفاده از روشهای تحقیق کمی (از جمله: توصیفی‐
پیمایشی، توصیفی‐ تحلیلی و آزمایشی) به تنهایی نمیتوان به واقعیت پدیدههای مرتبط با
سازمان و مدیریتدستیافت. شاید از اینرو باشد که برخی اوقات مدیران بیان
میکنندکه یافتههای پژوهشی منعکسشده در مطالعات مدیریت کمتر به مسایل آنان پاسخ
میدهد. لذاتوصیه شده استکه از روشتحقیق آمیخته استفاده شود.
با توجه به مطالبیاد شده، هدفاین مقاله پاسخ دادن به سؤالهای زیر است: (الف)
تحقیق آمیخته چیستو ویژگیهای آن کدامند؟ کاربرد روشتحقیق آمیخته در مطالعات
سازمان و مدیریتچه میباشد؟ (ب) مراحل انجام این گونه پژوهشچیست؟ کیفیت
پژوهشبه روشآمیخته به چه عواملی بستگی دارد؟
همانطور که اشاره شد، پارادیمهای تحقیق زیر بنای انتخاب روشتحقیق هستند. بر
پایه پارادیمهای تفسیری، انتقادی و پساساختگرایی، پژوهشگر به انتخاب روشهای
پدیدههای مورد « کمتر پیدای » تحقیق کیفی میپردازد [ ۸]. این روشها،که به بررسی ابعاد
مطالعه میپردازند، شامل: مطالعه موردی زندگینامه نگاری، مصاحبه گروههای کانونی،
قوم نگاری، نظریه برخاسته از دادهها، پدیدارشناسی، تاریخی، اقدام پژوهی و تحلیل
گفتمان است[ ۱]. اما استفاده از روشهای تحقیق کیفی به تنهایی نیز نمیتواند واقعیت
پدیدههای مربوط به مدیریت، از جمله رفتار انسانی و امثال آن، را آشکار کند. زیرا این
روشها فقط به مطالعه جنبههای غیر کمی پدیدهها میپردازند. بنابراین، برای پی بردن به
مسایل مدیریت و درکواقعیت عناصر تشکیلدهنده سازمان و مدیریت، استفاده از هر دو
دسته روشتحقیق کمی و کیفی ضرورت دارد.
با توجه به ضرورت یاد شده، در ده سال گذشته در ترکیبکردن روشهای تحقیق
کمی و کیفی برای انجام تحقیقات در حوزه مسایل اجتماعی و رفتاری، ازجمله مسایل
سازمان مدیریت، کوششهای ویژهای بهعمل آمده و از ترکیب این دو دسته روشها
۱۰ ]. تجربههای بهدست آمده ] [۹] [ مجموعه روشهای تحقیق آمیخته پدیدار شده است[ ۲
در استفاده از روشهای تحقیق آمیخته نشان میدهدکه به کاربردن این روشها امکان
درکبهتر از پدیدههای اجتماعی و رفتاری،ازجمله رفتار سازمانی، و تبین آن ها را فراهم
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، سال ٢١ ، شماره ٨١ ، تابستان ١٣٨٧
٢٢
میآورد (همان منابع).
برای مثال، وقتی پژوهشگری بخواهد مسایل مرتبط با مدیریت آموزش عالی را
شناسایی کند و تحلیل نماید، اگر به استفاده از روشهای تحقیق کمی اکتفا کند فقط
جنبههای قابل مشاهده و اندازهپذیر مدیریت را نمایان میکند و تحلیل مینماید. در این
صورت، جنبههای غیرکمی نادیده گرفته میشود. همچنین،چنانچه به روشهای تحقیق
کیفی اکتفا کند، جنبههای اندازهپذیر مدیریتآموزشعالی را نادیده میگیرد. از اینرو،
برای درکعمیقتر و پی بردن همه جانبه به مسایل مدیریتآموزشعالی میتوان از
ترکیب روشهای کمی و کیفی استفاده نمود. این امر، ضرورت استفاده از روشهای
تحقیق آمیخته را آشکار میکند.
روشتحقیق آمیخته چنان است که با انتخاب روشهای تحقیق کمی و کیفی مناسب و
ترکیب مطلوب آن ها حاصل میشود. به طوری که میان هدفتحقیق، شیوه گردآوری
دادهها و تحلیل آن ها، برای پاسخ دادن به سؤالهای تحقیق، سازگاری لازم برقرار
میگردد. در این صورت، علاوه بر منظور داشتن ابعاد اندازهپذیر پدیدههای مورد مطالعه،
سایر ابعاد این پدیدهها نیز مورد توجه قرارمیگیرد.
در آغاز کوششهای مربوط به ترکیبکردن روشهای تحقیق کمی و کیفی، برخی از
پژوهشگران به ناسازگاری دیدگاههای فلسفی زیربنایی برای ترکیب روشهای تحقیق
کمی و کیفی اشاره میکردند و نسبت به استفاده از روشهای آمیخته با دیدی تردیدآمیز
مینگریستند [ ۱۱ ]. از این جمله، برخی پژوهشگران به مغایرت دو پارادیم تحقیق کمی و
کیفی اشاره ردند و ناسازگاری آن هارایادآور میشدند. اما، اکنون پساز گذ شت بیشاز
یکد هه از کار برد این روشها، و توجه به مبنای عملگرایی در روشتحقیق آمیخته،
تردیدهای یاد شده به یقین تبدیل شده است[ ۱۳ ]. بهطوری که نتایج حاصل از پژوهشهای
انجام شده با روشهای آمیخته، افقی امید بخشرا برای شناخت پدیدههای اجتماعی و
رفتاری نمایان میکند. در حال حاضر بیشاز پیشاستفاده از این روشها مورد تاکید قرار
.[۷] [ گرفته و بهطور گسترده رایج شده است[ ۳
۲. روشتحقیق برای پاسخ دادن به سئوالهای این پژوهش
برای پاسخ دادن به سئوالهای یاد شده در بالا، ابتدا به گردآوری اطلاعات از منابع
موجود در باره مبانی معرفتشناسی، روششناسی تحقیق و روشهای تحقیق در علوم
www.SID.ir
Archive of SID
روشتحقیق آمیخته:رویکردی برتر برای مطالعات مدیریت
٢٣
رفتاری و اجتماعی پرداخته شد. سپسنمونهای نظری از مقالههای انتشار یافته با
رویکردهای کمی و کیفی در حوزه سازمان و مدیریتمورد توجه قرار گرفت. سرانجام با
دستهبندی و تحلیل اطلاعات بهدستآمده، به سئوالهای یادشده پاسخ داده شد.
۳. یافتههای پژوهشو بحثدرباره آن ها
تعریفو ویژگیهای روشتحقیق آمیخته
پژوهشهای آمیخته پژوهشهایی هستند که با استفاده از ترکیبدو مجموعه روشهای
تحقیق کمی و کیفی به انجام میرسند. معمو ً لا در انتخاب عنوان طرحهای تحقیق که با
استفاده از روشهای تحقیق آمیخته انجام میشود از عبارتها یا واژههایی مانند: روشهای
پژوهشترکیبی، مدل آمیخته، بهم تنیدگی، روشچندگانه، روششناسی آمیخته استفاده
میشود [ ۱۲ ]. همانطور که در این عبارتها آشکار است، در روشهای تحقیق آمیخته
برای بررسی یکمسئله پژوهشی، پژوهشگر با به کار بردن مجموعه روشهایی که اساس
آن ها پارادیمهای گوناگون است، بررسی موقعیت نامعین را میسر کند و فرایند آن را
تسهیل مینماید.
از آنجا که در طراحی و اجرای طرحهای تحقیق با روشهای آمیخته از هر دو دسته
روشتحقیق کمی و کیفی استفاده میشود، ویژگیهای اصلی روشهای تحقیق آمیخته
متاثر از چگونگی استفاده از دو دسته روشهای کمی و کیفی است. چگونگی استفاده از
این دو دسته روشبه ویژگیهای زیر بستگی دارد: (الف) میزان اولویتیا اهمیتی که به هر
یکاز دو دسته تحقیق کمی یا کیفی اختصاصمییابد، (ب) چگونگی توالی استفاده از
روشهای تحقیق کمی و کیفی.
در تدوین یکطرح تحقیق با استفاده از روشهای آمیخته، پژوهشگر باید ضرورت
استفاده از هر دو نوع تحقیق کمی و کیفی را توجیه کند. در انجام این امر، پژوهشگر بیان
میکند که در اجرای طرح تحقیق، وزن (اهمیت) کدام یکاز این دو دسته روش(کمی یا
کیفی) بیشتر است. برای مثال در یکپژوهشآمیخته که از روشتحقیق توصیفی
(اکتشافی) و روشتحقیق مصاحبه گروههای کانونی استفاده میشود، پژوهشگر در طرح
تحقیق بیان میکند که آیا به نتیجه تحقیق بیشتر اهمیت میدهد یا به فرایند اجرای پژوهش
۷]. همچنین در تحلیل ] [ جهت دستیبابی به درکملموستری از واقعیت مورد مطالعه [ ۶
دادهها، پژوهشگر بیان میکند که آیا ترجیح میدهد یافتهها را با استفاده روشهای تفصیلی
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، سال ٢١ ، شماره ٨١ ، تابستان ١٣٨٧
٢٤
تحلیل آماری بهدستآورد یا این که به درکلایههای چندگانه دادهها پرداخته و بهطور
موضوعی آن ها را تحلیل کند تا به درکعمقیتری از پدیده مورد مطالعه دستیابد.
همانطور که در بالا اشاره شد، یکی دیگر از ویژگیهای پژوهشهای آمیخته، توالی
استفاده از روشهای تحقیق کمی و کیفی است. پژوهشگر از نظر زمانی میتواند دادههای
کمی و کیفی را بهطور همزمان گردآوری کند یا این که به توالی، یکی را ابتدا گردآوری
کند و سپسبه گردآوری دیگری بپردازد. این امر میتواند به یکی از سه حالتزیر رخ
دهد: ۱. ابتدا دادههای کمی گردآوری شود، سپسبه گردآوری دادههای کیفی پرداخته
شود، ۲. ابتدا دادههای کیفی گردآوری شود، پساز آن به گردآوری دادههای کمی
پرداخته شود، ۳. هر دو نوع دادههای کمی و کیفی در یکزمان گردآوری شود. هر
یکاز حالتهای سهگانه یاد شده را در عمل میتوان به شرح زیر ملاحظه کرد:
الف. اگر هدفتحقیق آن باشد که پژوهشگر پدیدهای را تبیین کند، ضرورت آن است
که ابتدا دادههای کمی گردآوری شود، سپسبا گردآوری دادههای کیفی ابعاد
مختلفاین پدیده با تفصیل بیشتری آشکار گردد. برای مثال، به منظور بررسی پدیده
احساسبیگانگی نسبتبه کار در یکسازمان تولیدی، پژوهشگر ابتدا به گردآوری
دادههای کمی درباره برخی متغییرهای کمی مرتبط، مانند فراوانی سوانح ناشی ازکار،
و امثال آن، « مقیاسبیگانگی با کار » ، فراوانی بیماریهای مرتبط با محیط کار
میپردازد. با انجام این امر، تصویری کمی از برخی متغیرهای مرتبط با مشکل مورد
مطالعه بهدستمیآورد. پساز آن باگردآوری دادههای کیفی(از طریق روشتحقیق
برخاسته از دادهها)، میتواند به درکمشکل و چگونگی رخ دادن آن بپردازد.
ب. در صورتی که پژوهشگر بخواهد برای بررسی یکمسئله، با تدوین یکابزار
اندازهگیری، به مشاهده متغیرهای کمی بپردازد، لازم استدر مرحله اول، دادههای
کیفی را گردآوری نماید تا ابزار اندازهگیری ساخته شود. سپس، در مرحله بعد با
استفاده از ابزار یادشده، دادههای کمی را گردآوری مینماید. برای مثال، چنانچه
هدف پژوهشگر آن باشد که مشکلات فضاهای کاری در سازمآن های اداری را در
یکسازمان دولتی مورد بررسی قراردهد، ابتدا با استفاده از روشمصاحبه گروههای
کانونی به گردآوری دادههای کیفی میپردازد تا براساس آن ها به شناسایی حیطههای
اصلی مشکلات پرداخته و سپسپرسشنامه طرح تحقیق راتدوین کند. پساز آن، با
انجام روشتحقیق توصیفی‐ پیمایشی،دادههای کمی راگردآوری مینماید.
www.SID.ir
Archive of SID
روشتحقیق آمیخته:رویکردی برتر برای مطالعات مدیریت
٢٥
ج. پژوهشگر با استفاده از منابع مختلف، دادهها را به هم مرتبط میکند. به عبارت دیگر با
بهمتنیدگی دادههای کمی و کیفی به تطابق همگونی آن ها میپردازد، بهطوریکه به
نحو بهتری به موقعیت نامعین پی برد. در این صورت دادههای کمی و کیفی را همزمان
گردآوری میکند. برای مثال، در بررسی نیازهای آموزشی مدیران یکسازمان،
پژوهشگر با اجرای یکپرسشنامه به گردآوری دادههای کمی درباره فعالیتها و
کنشهای مدیران واحدهای سازمانی میپردازد. همزمان با آن، ازطریق یکمطالعه
موردی ضمن توجه به چارچوب نظری، فعالیتها و کنشهای مدیران را درباره عوامل
سازمانی، در یکمدت زمان نمونه از فعالیت سازمان مورد مطالعه، مشاهده میکند و
دادههای کیفی درباره آن ها گردآوری مینماید. سپسبا بهم تنیدن این دادهها، به
تحلیل میزان تطابق کنشهایی که مدیر باید انجام دهد با کنشهایی که در عمل
مشاهده میشود میپردازد. سرانجام با استفاده از این تحلیل، نیازهای آموزشی مدیران
استنباط میشود.
مثالهایی ازکاربرد روشتحقیق آمیخته
در اینجا به عرضه مثالهایی از کاربرد روشهای آمیخته میپردازیم. به منظور بررسی
تعامل میان رفتار ادراکشده کارکنان و انگیزههای شخصی در تصمیمگیری برای انتخاب
.[ وسیله جهت مسافرتهای سازمانی، یکطرح تحقیق به روشآمیخته به اجرا در آمد [ ۱۵
در انجام این تحقیق، در مرحله نخست از روش تحلیلی‐ توصیفی استفاده شد، یکنمونه
تصادفی به حجم ۳۹۲ نفر از کارکنان انتخاب شد و دادههای کمی درباره آنان گردآوری
شد. این دادهها با استفاده از رگرسیون لوجیستیکمورد تحلیل قرارگرفت. سپس، در
مرحله دوم یکنمونه نظری از کارکنان به حجم ۲۴ نفر انتخاب شد و با آنان مصاحبه به
عمل آمد. سرانجام با تلفیق یافتههای حاصل از مرحله اول و دوم به سوالهای تحقیق پاسخ
داده شد.
در طرح تحقیق دیگری، به منظور بررسی اشکالات ناشی از تاثیر شرایط محیطی بر
تشخیصسازمانی با استفاده از پرسشنامههای دارای پرسشهای باز‐ پاسخ و بسته‐ پاسخ،
روش آمیخته به کار رفته است[ ۱۴ ]. در مرحله نخست این طرح، ابتدا یکطرح تحقیق
آزمایشی به روشدو گروهی تصادفی شده مورد استفاده قرار گرفت. هر یکاز دو گروه
آزمایشی و گواه شامل ۹۲ نفر کارکنان بودند. به گروه آزمایشی یکپرسشنامه شامل
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، سال ٢١ ، شماره ٨١ ، تابستان ١٣٨٧
٢٦
پرسشهای بسته‐ پاسخ و باز‐ پاسخ داده شده بود. در حالی که پرسشنامه گروه گواه
شامل فقط پرسشهای باز‐ پاسخ بود. تحلیل آماری دادههای گردآوری شده نشان داد که
میان نظر کارکنان درباره ضعفهای سازمانی در دو گروه تفاوت معنیداری وجود ندارد.
در مرحله دوم اجرای طرح، تحلیل محتوای موضوعی از دادههای حاصل از پرسشهای
باز‐ پاسخ به عمل آمد. نتایج این تحلیل حاکی از آن استکه ادراکدو گروه از
توانمندیهای سازمانی کاملا متفاوت است.
انواع طرحهای تحقیق آمیخته
طرحهای تحقیق آمیخته را از یکنظر میتوان به دو بخشعمده تقسیم کرد: طرحهای
تحقیق به روشآمیخته و طرحهای تحقیق با مدل آمیخته. طرحهای تحقیق به روشآمیخته
طرحهایی هستند که در آن ها پژوهشگر در آغاز بررسی از پارادیم تحقیق کمی استفاده
میکند و سپسطرح تحقیق مبتنی بر پارادیم کیفی را به کار میبرد. برای مثال،
پژوهشگری ممکن است ابتدا یکطرح تحقیق آزمایشی (کمی) را به اجرا درآورد و پس
از آن به اجرای یکمصاحبه گروههای کانونی (کیفی) با آزمودنیها بپردازد تا نظر آنان را
نسبت به نتایج طرح آزمایشی جویا شود و میزان توافق آنان را با نتایج آزمایشمورد تحلیل
قرار دهد. به عبارت دیگر طرحهای تحقیق به روشآمیخته را میتوان مانند دو بررسی
کوچکتر در درون یکبررسی وسیعتر قلمداد کرد.
در طرحهای تحقیق با مدل آمیخته، پژوهشگر رویکردهای کمی و کیفی پژوهشرا با
هم میآمیزد و به اجرا در میآورد به عنوان مثال، پژوهشگری ممکن استیکبررسی
پیمایشی را با استفاده از یکپرسشنامه شامل سؤالهای بسته‐ پاسخ و نیز انجام مصاحبه از
طریق سؤالهای باز‐ پاسخ (برای گردآوری دادههای کیفی) به اجرا درآورد و سپسآن
ها را تحلیل کند. یا این که، پژوهشگر دیگری ممکن است ابتدا دادههای کیفی را
گردآوری کرده و سپسآن ها را به کمیتتبدیل کند و مورد تحلیل قرار دهد.
وانگهی یکی دیگر از صاحبنظران طرحهای تحقیق آمیخته را به شرح زیر به سه دسته
:[ تقسیم میکند [ ۷
الف. طرحهای تحقیق آمیخته بهم تنیده
ب . طرحهای تحقیق آمیخته تشریحی
ج. طرحهای تحقیق آمیخته اکتشافی
www.SID.ir
Archive of SID
روشتحقیق آمیخته:رویکردی برتر برای مطالعات مدیریت
٢٧
در اینجا به اختصار به شرح هر یکاز این دستهها پرداخته می شود.
الف. طرحهای تحقیق آمیخته بهم تنیده
در این نوع طرحها، پژوهشگر به هر دو مجموعه دادههای کمی و کیفی وزن (اهمیت)
مساوی میدهد. برای مثال برای پی بردن به کیفیت محیط دوره و عملکرد یادگیری در
دورههای آموزشرشد حرفهای کارکنان، پژوهشگری که از طرح بهم‐ تنیده استفاده
میکند، سه مؤلفه را مورد توجه قرار میدهد: الف. در گردآوری نمرههای آزمون
عملکردی در دوره آموزشی و اندازهگیری سایر متغیرها (از جمله دانشقبلی و ...) و نیز
گردآوری دادههای کیفی از طریق مصاحبه و مشاهده به یکنسبتاهمیتمیدهد،
ب. دادههای کمی و کیفی مورد نظر را بهطور همزمان گردآوری می نماید، ج. در تحلیل
دادهها به مقایسه دو دسته دادههای کمی و کیفی میپردازد تا همگونی یافتهها را نمایان
کند و تطابق نتیجهگیری از این دو دسته را آشکار سازد.
ب. طرحهای تحقیق آمیخته تشریحی
در این نوع طرحها، پژوهشگر به منظور تشریح یکپدیده، وزن اصلی را به دادههای
کمی اختصاصمیدهد، اما از دادههای کیفی برای تشریح ابعاد مختلفپدیده استفاده
میکند. همچنین، فرایند گردآوری دادهها را در دو مرحله به انجام میرساند. در مرحله
اول دادههای کمی گردآوری میشود، سپسدادههای کیفی گردآوری میگردد. به
عبارت دیگر، از دادههای کیفی برای توضیح بیشتر و آشکار کردن برخی جنبههای ابهام
برانگیز استفاده میشود. به رغم آشکاری مراحل انجام تحقیق، دشواری طرح تحقیق
تشریحی در آن است که پژوهشگر درباره این که کدام جنبه از پدیده مورد مطالعه را باید
با گردآوری دادههای کیفی بررسی کند، لازم است قب ََ لا تصمیمگیری نماید. برای مثال، به
میتوان « فرایند اشتغال دانشآموختگان رشته های مدیریتدر شهر تهران » منظور بررسی
طرح تحقیق آمیخته تشریحی را بهکار برد. در انجام این پژوهش، یکی از متغیرهای اصلی
مورد مطالعه میتواند مدت زمان بیکاری پساز دانشآموختگی باشد. بنابراین با
گردآوری دادههای کمی درباره این متغیر، دامنه و مدت زمان بیکاری مشخصمیشود.
بهویژه با تعیین فراوانی و نسبتدانشآموختگان در طیفبیکاری، میتوان توزیع فراوانی
صفتمتغیر را آشکار کرد. پساز این مرحله پژوهشگر میتواند با شناسایی دانش
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، سال ٢١ ، شماره ٨١ ، تابستان ١٣٨٧
٢٨
آموختگانی که کمترین و بیشترین مدت زمان بیکاری را داشتهاند، نسبت به گردآوری
دادههای کیفی از طریق مصاحبه و مشاهده مستقیم اقدام کند و اطلاعات تفصیلی درباره
فرایند اشتغال/ بیکاری آنان را بهدستآورد و مورد تحلیل قرار دهد.
ج. طرحهای تحقیق آمیخته اکتشافی
موقعیت » در طرحهای تحقیق آمیخته اکتشافی، پژوهشگر درصدد زمینهیابی درباره
میباشد. برای این منظور ابتدا به گردآوری دادههای کیفی میپردازد. انجام این « نامعین
مرحله او را به توصیفجنبههای بیشماری از پدیده هدایت میکند. با استفاده از این
شناسایی اولیه، امکان صورتبندی فرضیه(هایی) درباره بروز پدیده مورد مطالعه فراهم
میشود. پساز آن، در مرحله بعدی، پژوهشگر میتواند از طریق گردآوری دادههای
کمی، فرضیه(ها) را مورد آزمون قرار دهد.
بنابراین در این نوع طرحهای تحقیق آمیخته، به دادههای کیفی اهمیت بیشتری داده
میشود. علاوه بر آن در توالی گردآوری دادهها ابتدا دادههای کیفی و سپسدادههای
کمی گردآوری میشوند. بالاخره، پژوهشگر بر مبنای یافتههای حاصل از دادههای کیفی،
سعی بر آن دارد که دادههای کمی را گردآوری کند تا تعمیمپذیری یافته را میسر سازد.
فرایند اجرایی و » بهعنوان مثالی از کاربرد طرح تحقیق آمیخته اکتشافی، میتوان بررسی
را مورد نظر قرار داد. برای انجام « عملکرد شوراهای استانی تحقیقات آموزشو پرورش
این طرح، در مرحله اول، پژوهشگر میتواند با استفاده از روشتحقیق نظریه برخاسته از
دادهها از میان شوراهای استانی، با نمونهگیری نظری تعدادی مناسب(برای مثال ۱۰ شورا)
انتخاب کند و در هر شورا با سه نفر عضو و مجموعًا با ۳۰ عضو شورا به مصاحبه بپردازد.
با تحلیل دادههای گردآوری شده، پژوهشگر میتواند فرایند اجرایی و عملکرد شوراها را
در رابطه با بافت سازمانی، جریان امور و تصمیمگیری نسبت به طرحهای تحقیق تبیین کند.
پژوهشگر، در مرحله دوم به گردآوری دادههای کمی از اعضای شورا میپردازد. در این
مرحله ضمن تعیین متغیرهای اصلی و تدوین ابزار گردآوری دادههای کمی (پرسشنامه) و
انتخاب نمونهای تصادفی از میان شوراهای استانی تحقیقات آموزشو پرورشبه
گردآوری و تحلیل دادهها میپردازد. پساز آن، پژوهشگر براساس نتایج بهدست آمده
امکان تعمیم یافتهها را فراهم میآورد.
www.SID.ir
Archive of SID
روشتحقیق آمیخته:رویکردی برتر برای مطالعات مدیریت
٢٩
گامهای انجام طرحهای تحقیق آمیخته
اجرای یکطرح تحقیق با استفاده از روشهای آمیخته را میتوان با طی کردن مراحل
.[ زیر به انجام رساند [ ۷
گام اول. تعیین میزان عملی بودن اجرای پژوهشبا استفاده از روشهای آمیخته
در این مرحله، پژوهشگر باید نسبتبه توانایی خود در گردآوری دادههای کمی و
کیفی اطمینان حاصل کند. برای این منظور، او باید از مهارتهای پژوهشی لازم برخوردار
بوده و بر انواع طرحهای تحقیق کیفی و کمی تسلط داشته باشد. همچنین در این مرحله
لازم است نسبتمیزان آشنایی افرادی که قرار استپیشنهاد اولیه طرح تحقیق آمیخته را
ارزیابی کنند، اطلاع داشته باشد. به عبارت دیگر، پژوهشگر باید مطمئن شود که داوران با
روشهای آمیخته آشنایی دارند تا بتوانند به داوری طرح تحقیق بپردازند. در
غیراینصورت،پژوهشگر بایددر طرح تحقیق با تفصیل بیشتری درباره طرحهای تحقیق
آمیخته توضیح دهد و به بیان ضرورت کاربردآن ها بپردازد.
گام دوم. توجیه اجرای طرح
پساز آن که عملی بودن اجرای طرح آشکار شد، پژوهشگر باید ضرورت اجرای
طرح تحقیق را با استفاده از روشهای آمیخته توجیه کند. برای این منظور لازم است
مشخصکند که کدام یکاز سه نوع طرح تحقیق یاد شده میتواند بهکار رود.
گام سوم. تعیین راهبرد گردآوری دادهها
در این مرحله پژوهشگر شیوه گردآوری دادهها را تعیین میکند. برای این منظور باید
موارد زیر به انجام برسد:
‐ تعیین اهمیتهر یکاز مجموعه دادههای کمی و کیفی.
‐ تعیین توالی زمانی گردآوری دادههای کمی و کیفی.
‐ تعیین نوع و شکل دادههای مورد گردآوری.
گام چهارم. تدوین سؤالهای پژوهشی کمی و کیفی
در این مرحله پژوهشگر سعی بر آن دارد که سؤالهای پژوهشی کمی و کیفی را
متمایز کند. در برخی از طرحهای تحقیق با استفاده از روشهای آمیخته به دشواری
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، سال ٢١ ، شماره ٨١ ، تابستان ١٣٨٧
٣٠
میتوان در آغاز پژوهشهر دو نوع سؤال را بیان داشت. زیرا در فرایند تحقیق است که
پژوهشگر به نوع سؤالهای کمی یا کیفی پی میبرد. از این جمله میتوان به طرحهایی که
دارای دو مقطع زمانی در فرایند اجرایی میباشند، اشاره کرد. معمو ً لا در طرحهای آمیخته
که دارای دو مقطع زمانی است، پژوهشگر هر دو نوع سؤالهای کمی و کیفی را به ترتیب
برای این دو مقطع بیان میدارد. در اینجا یادآوری این نکته ضرورت دارد که منظور از
سؤالهای کمی سؤالهایی استکه در آن ها رابطه میان دو یا چند متغیر مورد نظر قرار
میگیرد، به طوری که جهت تغییرات نمایان میشود. در حالی که در سؤالهای کیفی
پژوهشگر در صدد پی بردن به ماهیتپدیده است.
گام پنجم. گردآوری دادههای کمی و کیفی
در این مرحله، پژوهشگر براساس نوع طرح تحقیق به گردآوری دادههای مورد نیاز
میپردازد. شکنیستکه براساسنوع طرح، اولویت گردآوری دادههای کمی یا کیفی
تعیین خواهد شد. هم چنین شکل دادهها و نوع ابزار گردآوری دادهها مشخصمیشود.
البته واضح است که پژوهشگری که مجری طرح تحقیق آمیخته است، باید فردی باشد که
در استفاده از هر دو مجموعه روشها (کمی و کیفی) از توانایی کافی وتسلط برخوردار
باشد.
گام ششم. تنظیم دادهها
در صورتی که طرح تحقیق از نوعی باشد که ابتدا دادههای کمی گردآوری شده باشد،
پژوهشگر در این مرحله دادهها را در نگارهها آماری تنظیم میکند. انجام این مرحله به
فرایند گردآوری دادههای کیفی یاری میدهد. البته در صورتی که طرح تحقیق از نوع
دیگری باشد میتوان انجام این مرحله را با مرحله بعدی در هم ادغام کرد.
گام هفتم. تحلیل دادهها
در انجام این مرحله، پژوهشگر براساس نوع طرح تحقیق، میتواند دادهها را به طور
همزمان تحلیل کند، یا این که جدا جدا به تحلیل آن ها بپردازد.
گام هشتم. تهیه گزارشتحقیق
در انجام طرحهای تحقیق با استفاده از روشهای آمیخته، برای تهیه گزارشتحقیق دو
www.SID.ir
Archive of SID
روشتحقیق آمیخته:رویکردی برتر برای مطالعات مدیریت
٣١
گزینه وجود دارد: الف. تهیه گزارشتحقیق بهطور یکمرحلهای در یکجلد (عرضه
نتایج یافتههای حاصل از دادههای کمی و کیفی در یکجلد)، ب. تهیه گزارشتحقیق در
دو جلد (جلد اول درباره گردآوری و تحلیل دادههای کمی و یافتههای حاصل از آنها و
جلددومدربارهدادههایکیفیونتایجکلیحاصلازانجامتحقیقبادادههایکمیوکیفی).
همانطور که قب ً لا اشاره شد، با به کار بردن طرحهای تحقیق که در آنها فقط از یک
روش (کمی یا کیفی) استفاده شود نمیتوان بهطور جامع به سؤالهای مربوط به
موقعیتهای نامعین کلی پدیدههای مربوط به سیستمهای اجتماعی‐ رفتاری پاسخ داد. اما با
استفاده از روشهای تحقیق آمیخته امکان درکمطلوبتر و شناختابعاد بیشتری از
موقعیتهای نامعین فراهم میشود. اما، نظر به نو بودن مفهوم و روشهای آمیخته، هنوز در
اغلب سازمانهای آموزشی و پژوهشی با این روشها و کاربرد آنها به قدر کفایتآشنایی
حاصل نشده است. بهعبارت دیگر، نه تنها پژوهشگران بلکه داوران اینگونه طرحهای
پژوهشی هنوز آشنایی لازم را با روشهای تحقیق آمیخته بهدستنیاوردهاند. لذا
پژوهشگری که مایل به استفاده از این روشها است، در آغازطرح تحقیق باید ضرورت
بکار بردن آنها را نمایان کند و به تفصیل مراحل انجام طرح را تشریح کند. بهطوریکه
حتی داورانی که آشنایی قبلی با روشهای آمیخته ندارند بتوانند به ضرورت بهکار گرفتن
اینگونه روشها پی برند. برای آشنایی بیشتر، در اینجا به اختصاربه چگونگی بیان چنین
ضرورتی اشاره میشود.
ابتدا پژوهشگر باید با توجیهی قوی ضرورت استفاده از این طرحها را عرضه کند.
بهعبارت دیگر، پژوهشگر، در تدوین طرح تحقیق پساز بیان هدفکلی و هدفهای
ویژه طرح، به این نکته اشاره میکند که برای تحقق هدفهای ویژه استفاده از یکروش
(کمی یا کیفی)بهتنهایی کفایت نمیکند. سپسباید به ضرورت استفاده ازترکیب
روشهای تحقیق برای گردآوری دادههای کمی و کیفی اشاره کند. پساز آن، از نظر
اولویت گردآوری دادهها یکی از دو نوع دادهها (کمی یا کیفی) را مورد تاکید قرار دهد.
علاوه بر آن، توالی زمانی گردآوری دو نوع دادهها را بیان کند. بالاخره نحوه تحلیل
دادهها و سازگاری آن با نوع طرح تحقیق آمیخه را توصیفنماید.
۴. نتیجهگیری و پیشنهادها
در دو دهه گذشته علاوه بر پارادیم مرسوم تحقیق(مبتنی بر اصالت تحصلی) استفاده از
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، سال ٢١ ، شماره ٨١ ، تابستان ١٣٨٧
٣٢
پارادیمهای دیگری موردتوجه قرار گرفته است. بهطوریکه در حال حاضر برای شناسایی
مسایل و مشکلات سیستمهای اجتماعی‐ رفتاری بهطور اعم، و سازمانهای تولید کالا و
خدمات به طور اخص، استفاده از روشهای مبتنی بر ترکیب پارادیمهای تحقیق از اهمیت
برخوردار شده است. زیرا به رغم ماهیت پیچیده این سیستمها و محیطها، نمیتوان فقط به
استفاده از یکروش (کمی یا کیفی) اکتفاکرد و به شناخت کافی نسبت به موقعیتهای
نامعین دست یافت. با توجه به این امر، برای پی بردن به مسایل سازمان و مدیریتو
کوششدر جهت حل آنها استفاده از ترکیبی از روشهای کمی و کیفی ضرورت یافته
است. در راستای بر آوردن این نیاز، در دهه اخیر ترکیب کردن روشهای کمی و کیفی،
تحتعنوان روشهای تحقیق آمیخته، رایج شده است.
به طورکلی سه نوع طرح تحقیق آمیخته را میتوان مورد نظر قرار داد. این طرحها به
شرح زیر است: الف. بهم تنیده، ب. تشریحی، ج. اکتشافی. تفاوت این سه نوع طرح
مربوط به اولویتدر گردآوری دادههای کمی یا کیفی، توالی در تصمیمگیری برای
گردآوری دادههای کمی و کیفی و نیز مربوط به راهبردهای تحلیل دادهها است.
تحلیل دادههای حاصل از طرحهای آمیخته، که بر حسب نوع طرح انجام میشود، را به
شرح زیر میتوان بهعمل آورد:
الف. طرحهای بهم تنیده
در این نوع طرحها که دادههای کمی و کیفی همزمان گردآوری میشود، پژوهشگر
دادههای کیفی با استفاده از کدگذاری مقولهبندی کرده و هر مقوله را شمارهگذاری
میکند. سپسفراوانی هر یکاز مقولهها را تعیین میکند و به توصیفآنها میپردازد.
پساز آن دو مجموعه دادههای کمی و کیفی را مقایسه میکند. یا این که دادههای کمی
را ابتدا با روش تحلیل تعاملی مورد بررسی قرار داده سپسعاملهایی که بهعنوان
موضوعهای مورد بررسی انتخاب میشوند با دادههای کیفی مورد مقایسه قرار میدهد. یا
این که پژوهشگر میتواند نتایج را مقایسه کند. برای این منظور روندهای آماری حاصل از
دادههای کمی را با موضوعهای حاصل از دادههای کیفی مورد مقایسه قرار میدهد.
راههایی دیگر نیز میتوان منظور داشتکه ذکر آنها از هدفاین مقاله خارج است.
ب. طرحهای تشریحی
در این طرحها پژوهشگر برای تشریح یکپدیده، ابتدا دادههای کمی مورد گردآوری
www.SID.ir
Archive of SID
روشتحقیق آمیخته:رویکردی برتر برای مطالعات مدیریت
٣٣
را بررسی میکند و در دامنه دادهها نقاط انتهایی را مییابد. سپسبا استفاده از دادههای
کیفی، به توصیفویژگیهای آنها میپردازد. در تشریح نتایج یکپژوهشپساز آن
که دو گروه از نظر یکمتغیر مورد مقایسه قرار گرفتند، از طریق تحلیل دادههای کیفی به
این امر پرداخته میشود که چرا این تفاوت وجود دارد.
همچنین میتوان به گونهشناسی پرداخت. برای این منظور ابتدا دادههای کمی را از
طریق تحلیل آماری بررسی کرده و گونههای موجود را نمایان میکنیم. پساز آن، جهت
پی بردن به جنبههای مورد بررسی در گونهها،دادههای کیفی را مورد تحلیل قرار میدهیم.
رویکرد دیگر تحلیل دادهها در سطوح چندگانه است. در انجام این امر، ابتدا دادههای
کمی را در سطح واحدهای مرحله اول (مانند کارکنان) تحلیل میکنیم. سپسبه تحلیل
دادههای کیفی در سطح واحدهای مرحله دوم (مانند واحدهای سازمانی) میپردازیم. پس
از آن به تحلیل دادههای کمی در سطح مدیریتهای میانی میپردازیم. بالاخره دادههای
کیفی مربوط به حوزههای مدیران ارشد را تحلیل میکنیم و این چنین اطلاعات حاصل از
تحلیل دادههای یکسطح به تحلیل دادههای سطح بعد کمکمیکند.
ج. طرحهای اکتشافی
در این طرحها معمو ً لا از طریق پژوهشکیفی به تدوین یکابزار اندازهگیری پرداخته
میشود برای این منظور با گردآوری و تحلیل دادههای کیفی به تعیین جنبههای اصلی
پدیده مورد بررسی پرداخته میشود. این جنبهها بهعنوان ابعاد مورد نظر برای تدوین ابزار
گردآوری دادهها منظور میشود. حالت دیگر تحلیل دادهها برای پی بردن به دادههای
مقولهای است. برای مثال در پژوهشقوم نگاری با تحلیل دادههای حاصل از مرحله اول
متغیرهای مقولهای بهدست میآید که میتوان از آنها برای مطالعه همبستگی یا رگرسیون
استفاده کرد. همچنین میتوان به تحلیل دادهها برای پی بردن به موارد انتهایی پرداخت.
برای این منظور، در تحلیل مقایسهای دادههای کیفی ابتدا حالتهای انتهایی را مشخص
کرده، پساز آن به گردآوری و تحلیل دادهها در یکبررسی پیمایشی پرداخته میشود.
بالاخره، در استفاده از روشهای آمیخته باید توجه داشت که استنباطهای حاصل از
دادهها از کیفیت لازم برخوردار باشند. برای این منظور باید دقت بیشتری بهعمل آید تا در
فرایند گردآوری و تحلیل دادههای کمی عوامل خدشهدارکننده اعتبار درونی کاهشیابند.
علاوه بر آن در تفسیر دادههای کیفی لازم است قابل پذیرشبودن یافتهها مورد توجه قرار
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، سال ٢١ ، شماره ٨١ ، تابستان ١٣٨٧
٣٤
گیرد [ ۱۲ ]. بهعبارت دیگر نتایح بهدست آمده از پژوهشهای آمیخته باید با ملاکهایی
همچون قاطعیت، وثوقپذیری و پسندیدگی مطابقتداشته باشند. علاوه بر آن، امکان این
دیگری، به جز آنچه که در نتایح « علت » که بتوان رخ دادن مسئله مورد بررسی را به هر
پژوهشبهدست آمده است، غیر ممکن قلمدادکرد. بالاخره، کیفیت استنباطها در
پژوهشهای آمیخته به: الف. کیفیت طرح تحقیق ب. سازگاری مفهومی و ج. سازگاری
تفسیرها بستگی دارد. به عبارت دیگر، میزان سازگاری استنباطهای بهعمل آمده با یکدیگر
و نیز با مفاهیم مورد بحثدر پژوهشو چارچوب نظری دانشموجود دربارة مسئله مورد
بررسی، ازجمله ملاکهای کیفیتپژوهشهای آمیخته است.
از آنجا که درباره مسایل سازمان و مدیریتتا کنون فقط با روشهای تحقیق کمی یا
کیفی پژوهشانجام شده است شناخت لازم، با بهکار بردن یکی از این روشها به تنهایی،
بهدست نیامده است. لذا، نمیتوان بدون ترکیب این روشها به شناخت لازم دست یافت.
بنابراین، لازم است نسبت به استفاده از روشتحقیق آمیخته کوششبهعمل آید. در این
راه علاوه بر آشنا کردن دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری، با روشآمیخته،
پژوهشگران را نیز باید با این روشتحقیق آشنا کرد. در این راستا، در برنامههای درسی
دانشکدههای مدیریت باید نسبت به طراحی و اجرای درسی تحت عنوان روشهای تحقیق
کیفی و آمیخته همت گماشت. وانگهی، در جهت بالندگی اعضای هیات علمی در استفاده
از روش تحقیق آمیخته درباره شناسایی وحل مسایل مدیریت و سازمان، طراحی و اجرای
گارگاههای آموزشی از اولویتبرخوردار است.
www.SID.ir
Archive of SID
روشتحقیق آمیخته:رویکردی برتر برای مطالعات مدیریت
٣٥
منابع
ضرورت توجه به دیدگاههای فلسفی زیربنایی معرفتشناسی ». ( ١. بازرگان، عباس. ( ۱۳۸۴
در علوم انسانی برای انتخاب روشتحقیق با تاکید برروشهای کیفی پژوهشو
مجموعه مقالات) علوم تربیتی: به مناسبت نکوداشت دکتر علی ) .« ارزیابی آموزشی
۵۰ ).تهران: سمت. ‐ محمد کاردان. (صص ۳۸
2. Bolden, R.and Moscarola, J. (2000). “Bridging the Quantitative-
Qualitative Divide”, Social Science Computer Review, Vol. 18, No. 4,
pp:: 450- 560.
3. Bryman, A. (2007). “Barriers to integrating Qualitative and Quantitative
Research. Journal of Mixed Method Research”, Vol. 1, No. 1, pp: 8- 22.
4. Cox, T. Jr. (2004). “Problems with research by organizational scholars on
issues of race and ethnicity”, Journal of Applied Behavioral Science, 40.
pp: 124-145.
5. Cassel, C. and Symon, G. (2004). “Essential Guide to Qualitative
Methods in Organizational Research”, London: Sage.
6. Creswell, J. W. (1998). “Mixed- method research: Introduction and
application”, In G.J. Cizek (Ed.) Handbook of Educational Policy. (pp.
455-472). San Diego, CA: Academic Press.
7. Creswell, J. W. (2003). “Research design: Qualitative, quantitative, and
mixed method approaches”, (2nd ed.).Thousand Oaks, CA: Sage.
8. Denzin, N. K. and Lincoln, Y. S. (eds.). (2000). “Handbook of
Qualitative Research”, (2nd edn.). Thousand Oaks, CA: Sage.
9. Garcia- Alvarez, E. and Lopez-Sintas, J. (2002). “Contingency Table: A
Two-way Bridge between Qualitative and Quantitative Methods”, Field
Methods, Vol. 14, No. 3, pp: 270- 287.
10. Lin, A. C. (1998). “Bridging Positivist and Interpretivist Approaches to
Qualitative Methods”, Policy Studies Journal, Vol. 26, No. 1, pp: 162-
180.
11. Reichardt, C. S. and Rallis, S. E. (1994). The qualitative-quantitative
debate: New perspectives (Directions for Program Evaluation,No.61).
San Francisco: Josey-Bass.
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، سال ٢١ ، شماره ٨١ ، تابستان ١٣٨٧
٣٦
12. Tashakkori, A; Teddlie, C. (1998). “Mixed Methodology: Combining
Qualitative and Quantitative Approaches”, Thousand Oaks, CA: Sage.
13. Tashakkori, A and Teddlie, C. (Eds.). (2003). “Handbook of Mixed
Methods in Social and Behavioural Research”, Thousand Oaks, CA:
Sage.
14. Vitale, D. C.; Armenakis, A .A. and Field, H. S. (2008). “Integrating
Qualitative and Quantitative Methods for Organizational Diagnosis”,
Journal of Mixed Methods Research, Vol. 2, No. 1, pp: 87- 105.
15. Wall, R.; Devine- Wright, P. and Mill, G. A. (2008). “Interactions
Between Perceived Behavioural Control and Personal- Normative
Motives”, Journal of Mixed Method Research, Vol. 2, No. 1. pp: 63- 86.
www.SID.ir


درباره وبلاگ


*با عرض سلام خدمت شما دوست عزیز*
امیدواریم که از خواندن این مطالب لذت ببرید
و لحظه های خوبی را سپری کنید

مدیران وبلاگ :
عمو سعید
عمو مجید

مدیر وبلاگ : saeed khaki
صفحات جانبی
نظرسنجی
نظر شما دوست عزیز راجع به این وبلاگ چیه؟







نظر شما دوست عزیز راجع به این وبلاگ چیه؟







جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
ارتباط با majid shabanpor
ارتباط با saeed khaki
gunner2066چت روم وبلاگ


فال امروز


.



دریافت کد
abzareweb
ابزار وب

تعبیر خواب آنلاین

تماس با ما
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
مشاهده جدول کامل لیگ برتر ایران