تبلیغات
Nothing To Display - مشروعیت كارآفرینی به عنوان یك حوزه علمی نو ظهور
 
Nothing To Display
you are in my heart 4ever
 
 
Archive of SID
دانشمدیریت، دوره ٢١ ، شماره ۸۰ ، بهار ١٣٨۷ ، از صفحه ۱۰۵ تا ۱۲۲
مشروعیت كارآفرینی به عنوان یك
حوزه علمی نو ظهور
۱ قنبر محمدی الیاسی *
١ استادیار دانشكده کارآفرینی، دانشگاه تهران، ایران
(۱۳۸۶/۱۰/ ۱۳۸۵ ، تاریخ تصویب: ۱ /۳/ (تاریخ دریافتمقاله: ۱۶
چكیده
هر حوزه علمی نوظهوری با موضوع مشروعیت علمی مواجه میباشد و کارآفرینی نیز بهعنوان
یكحوزه علمی نوظهور از این قاعده مستثنی نیست و در وضعیت گذار از مرحله مشروعیت
قرار دارد. در این نوشتار کارآفرینی بهعنوان یك حوزه علمی نوظهور براساس چهار ویژگی
شامل: یك چارچوب علمی قوی، روششناسی ویژه، جریان پژوهشی، آموزشی و نشر و در
نهایت دارا بودن مصادیق حرفهای و اجرایی مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. یافتهها این
مقاله نشان میدهند كه کارآفرینی بهعنوان یك حوزه علمی نوظهور در وضعیت چالش
مشروعیت علمی قرار دارد و برای گذر موفقیتآمیز از این مرحله بایستی توجه ویژهای به ابعاد
الگوی مفهومی مادر، روششناسی پژوهشی و پژوهشهای اكتشاف محور و نظریهگرا داشته
باشد.
واژههای كلیدی: حوزه علمی نوظهور، الگوی مفهومی، تعریف کارآفرینی، مشروعیت
علمی
∗ نویسنده مسئول Email: elyasi@ut.ac.ir :
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، دوره ٢١ ، شماره ۸۰ ، بهار ۱۳۸۷
١٠٦
مقدمه
این پرسش كه حوزه نظریهپردازی، پژوهشی و كاربردی کارآفرینی در چه وضعیتی
قرار دارد، به كجا میرود، و از سوی دیگر چگونه میتوانیم آن را به سوی آینده مورد
انتظار هدایت كنیم، از چالشهای اساسی و موثر برتكامل علمی این حوزه میباشد. یقینًا
یكی از كانونهای مورد توجه جهت شناخت بهتر وضع موجود و خلق هوشمندانه آینده
این حوزه، تعریفو تحلیل چیستی و تبیین قلمرو نظری‐ مفهومی کارآفرینی بهعنوان یك
حوزه علمی نوظهور در سطوح تحلیل متفاوت با رویكرد های چندگانه میباشد.
در اوایل دهه هشتاد کارآفرینی بهصورت بالقوه بهعنوان یک حوزه جستارگری
دانشگاهی مطرح شد و در پایان دهه هشتاد پیشرفتهای شگفتانگیزی در کالبد دانش
تجربی این حوزه رخ داد و در حال حاضر کارآفرینی مدعی یک حوزه جستارگری
دانشگاهی مشروع و مقبول با گرایشهای مطالعاتی وکاربردی متعددی میباشد،
صاحبنظران و پژوهشگران مختلف [ ۹] معتقدند كه این حوزه در وضعیت ظهور و
پیدایش، نوزایی، جوانی و در نهایت این که در حال بلوغ قرار دارد. وجه مشترك
دیدگاههای فوق تقریبًا در بیان نو ظهور بودن این حوزه علمی است، حوزهای که در
جستجوی یكنظریه یا الگوی مفهومی‐ علمی متمایز میباشد و از سوی دیگر در وضعیت
توسعه پارادایمی ضعیفی قرار دارد.
بعضی از صاحبنظران [ ۱۴ ] معتقدند كه کارآفرینی یكی از جوانترین پارادایمهای
حوزه مدیریت میباشد كه از طریق اقتباسنظریهها و روشهای از سایر حوزههای علمی به
وجود آمده است، اما در صورتیكه بخواهد در قالب یكحوزه علمی برجسته به رشد و
تعالی برسد، نیازمند تدوین روشها و مبانی نظری اساسی متمایز و ویژه بهعنوان یكحوزه
مستقل مطالعاتی میباشد، به همین دلیل پژوهشها به بحثها و توسعه نظری این حوزه
توجه ویژهای دارند[ ۱۰ ] از اینرو در حال حاضر چالش عمده صاحبنظران و
پژوهشگران علمی حوزه کارآفرینی، تبیین قلمرو نظری این حوزه و همچنین ارائه الگوها
و نظریههای مبتنی بر مبانی ناب الگوسازی ونظریهپردازی در علوم اجتماعی جهت کسب
مشروعیت علمی میباشد. مشروعیت علمی عبارت است از پذیرش کارآفرینی بهعنوان
یکحوزه علمی براساس شایستگیهای علمی کارآفرینی توسط اندیشمندان. حال با توجه
به این چالشعلمی سئوال پژوهشی زیر مطرح میشود:
آیا حوزه مطالعاتی‐ پژوهشی کارآفرینی دارای مشروعیت علمی میباشد؟ همچنین
www.SID.ir
Archive of SID
مشروعیت کارآفرینی به عنوان یكحوزه علمی نو ظهور
١٠٧
چگونه میتوانیم مشروعیتعلمی این حوزه را مورد بحثو بررسی قرار دهیم؟
با توجه به سئوال پژوهشی فوق، پنج محور یا سوال پژوهشی منبعث از تحلیل پارادیمی
۱۰ ] زیر جهت تحلیل و تبیین قدرتمندانه مشروعیت علمی کارآفرینی بهعنوان یكحوزه ]
:( علمی مطرح میباشند(نمودار ۱
۱. موضوع کارآفرینی بهعنوان یکحوزه علمی نوظهور چیست؟
۲. آیا حوزه کارآفرینی دارای یك چارچوب مفهومی مقبول و مشروع علمی برای
هدایتنظریهپردازی، پژوهشو كاربردهای لازم میباشد؟
۳. آیا حوزه کارآفرینی دارای یك روششناسی پژوهشی متمایز و متناسب با هویت
خود، برای هدایتنظریهپردازی، پژوهشو كاربردهای لازم میباشد؟
۴. آیا حوزه کارآفرینی توانسته است یكجریان پژوهشی، انتشاراتی وآموزشی قوی،
گسترده و متنوع در عرصههای جهانی به وجود آورد؟
۵. آیا حوزه کارآفرینی دارای یكسری مصادیق اجرایی یا حرفهای برای تشخیصو
حل مسائل اجتماعی، اقتصادی، تكنولوژیكی و .... نهفته در دنیای پیرامون خود
میباشد؟
نمودار( ۱): پنج سئوال اساسی برای تشریح و تبیین مشروعیتعلمی کارآفرینی به
عنوان یکحوزه علمی نوظهور
روششناسی
پژوهشی متمایز
چارچوب مفهومی
مقبول و مشروع
جریان پژوهشی،
انتشاراتی وآموزشی
مصادیق اجرائی یا
حرفه ای
موضوع كارآفرینی
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، دوره ٢١ ، شماره ۸۰ ، بهار ۱۳۸۷
١٠٨
این نوشتار بهعنوان گامی بسیار كوچكبا هدف: تشریح و تبیین مشروعیت کارآفرینی
بهعنوان یك حوزه علمی نوظهور از طریق بررسی: موضوع، چارچوب مفهومی،
روششناسی، جریان پژوهشی، انتشاراتی، آموزشی و مصادیق حرفهای‐ اجرایی کارآفرینی
ارائه شده است. از اینرو این نوشتار در پنج بخش نظری‐ تحلیلی، دیدگاهها و بحثهای
جاری مرتبط با سوالات پنج گانه فوق را مورد بررسی و جمعبندی تحلیلی‐ ترکیبی قرار
میدهد.
۱. موضوع کارآفرینی
سئوال اول: موضوع کارآفرینی بهعنوان یکحوزه علمی نوظهور چیست؟
هر علمی موضوعی خاصدارد و تمایز حد و حدود و یا مسائل مطالعاتی و پژوهشی هر
علمی از علم دیگر براساس موضوع علم صورت میگیرد. موضوع هر علم مفهوم یا
مجموعه مفاهیمی است که در آن حوزه علمی بهصورت متمایز از سایر حوزههای علمی
مانند » . جاری هستند و در خصوصعوارضذاتی یا همان ابعاد اساسی آن بحث میکنند
بدن انسان که موضوع علم طب است و در آن از احوال بدن از حیث صحت و مرضبحث
میشود. براساس نمودار ( ۲)، هر حوزه علمی نوظهور علاوه بر تلاش جهت تعریف
در پی ارائه و توسعه نظریههای براساس مجموعه مفاهیم و ابعاد اساسی ،« موضوع خود
مرتبط با موضوع خود نیز است. به بیانی دیگر از جنبه نظری، تعریفموضوع علم، پیشنیاز
قلمرونظری‐ » و تسهیلکننده توسعه نظریههای آن علم است. یقینًا تعریف موضوع و تبیین
کارآفرینی بهعنوان یك حوزه علمی نوظهور از كانونهای مورد توجه جهت « مفهومی
شناخت بهتر وضع موجود و خلق هوشمندانه آینده این حوزه، در سطوح تحلیل متفاوت و
.[ رویكردهای چندگانه میباشد[ ۳
www.SID.ir
Archive of SID
مشروعیت کارآفرینی به عنوان یكحوزه علمی نو ظهور
١٠٩
نمودار( ۲): موضوع و قلمرو نظری‐ مفهومی یکحوزه علمی
با توجه به بحثهای مختصر فوق این سئوال مطرح میشود که: موضوع اساسی
کارآفرینی بهعنوان یکحوزه نوظهور علمی چیست، به گونهای که علاوه بر برخورداری
از وجه تمایز با موضوع سایر حوزههای علمی، از شایستگی لازم برای وحدت بخشی به
مسائل و فعالیتهای مختلف و متعدد کارآفرینی برخوردار باشد؟ سه روش اساسی برای
شناسایی وتعریف ابعاد اساسی و همچنین قلمرو مفهومی‐ نظری یک حوزه علمی وجود
دارد که عبارتند از: تعریفبه موضوع، تعریفبه هدف یا غایت و تعریفبه روش. وجود
در تعریف یک شاخه علمی به طرق: موضوعی، غایتی و « وحدت مسائل » و توجه به
روشی، الزامی بسیار اساسی و با اهمیت است. در یک شاخه علمی باید وحدت مسئله و
جهت وجود داشته باشد. علم شدن مجموعهای از مسائل زمانی امکانپذیر است که بین
مسائل آن مجموعه، وحدت جهت وجود داشته باشد و آنها پراکنده نباشند. اگر در یک
حوزه علمی وحدت موضوعی بهوجود آید، آن علم به سوی تشکیل یک پیکره واحد و
منسجم حرکت میکند. بررسی تعدادی از پژوهشهای نشر یافته با توجه به سطوح تحلیل
چندگانه پیرامون چیستی موضوع و قلمرو نظری کارآفرینی نشان میدهد، تعریف موضوع
و به تبع آن قلمرو فكری‐ نظری کارآفرینی براساس موارد: دستآوردهای کارآفرینی،
بعد: مفاهیم
و نظریه ها
بعد: مفاهیم
و نظریه ها
بعد:
مفاهیم
و نظریهها
بعد:
مفاهیم
و نظریهها
موضوع قلمرو نظری یک
حوزه علمی
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، دوره ٢١ ، شماره ۸۰ ، بهار ۱۳۸۷
١١٠
فرایند کارآفرینی، رفتارکارآفرینانه، تشخیصفرصت، زمینه اجتماعی کارآفرین پرور مورد
توجه قرار گرفته است.
تعریف موضوع کارآفرینی براساس فرصت از توجه و منزلت علمی بسیار بالاتری
نسبت به سایر موارد برخوردار است. با توجه به اهمیت فرصتها در فعالیتهای
مطالعه سرچشمهها، ماهیت و تکامل فرصتهای » کارآفرینانه، صاحبنظران موارد
۱۳ ] را برای تعریفو تشریح حوزه علمی کارآفرینی مطرح کردهاند. به زعم ] « کارآفرینی
نگارنده [ ۲] فرصتعبارت استاز:
نیاز یا مجموعه نیازهای انسانی، اقتصادی، اجتماعی، تكنولوژیكی بالقوه و یا جاری
ارضاء نشده كه در درون یا پیرامون افراد و سازمانها قرار دارند و دارای مزیت و ظرفیت
خلق ارزش برای افراد و بنگاهها میباشند. نیازها، بالقوه یا جاری، ذهنی (درونی) یا عینی
(پیرامونی)، مزیتخلق ارزشمفاهیم محوری تعریففوق را تشکیل میدهند.
شان ووینکاتارامان [ ۱۲ ] با توجه به زاویه دید فرایندی و براساس مفهوم فرصت،
کارآفرینی را به شرح زیر تعریفكردهاند:
مطالعه محققانه این که: الف) چگونه و یا با چه الگوهای، ب) فرصتها، د)جهت خلق
کالاها و خدمات معطوف به آینده، ج) توسط کارآفرینان (افراد و سازمانها)، ه) كشف،
ارزیابی و مورد بهرهبرداری قرار میگیرند، و) و خلق ارزش را به ارمغان میآورد. باید
توجه نمود که در تعریف فوق روح خلاقیت و یا نوآوری بر ابعاد اساسی فرصت حاکم و
نهفته است. براساس تعریف فوق، کارآفرینی دارای ابعاد اساسی: سرچشمههای فرصتها،
تشخیصفرصتها، بهرهبرداری از فرصتها، خلق ارزشیا همان دستآوردها برای جامعه
میباشد.
۲. الگوی مفهومی کارآفرینی
سئوال دوم: آیا حوزه کارآفرینی دارای یكچارچوب مفهومی مقبول و مشروع علمی
برای هدایت نظریهپردازی، پژوهش و كاربردهای لازم میباشد؟ به نظر میرسد كه
کارآفرینی بهعنوانی برای تحت پوشش قرار دادن موضوعات مرتبط و غیرمرتبط تبدیل
شده است و این وضعیت به دلیل فقدان یك چارچوب مفهومی یكپارچهساز میباشد كه
این حوزه را از سایر حوزههای مطالعاتی متمایز سازد. از سوی دیگر با توجه به رشد روز
افزون شور و شوق به مطالعه کارآفرینی، این حوزه نیز همچون سایر حوزههای مطالعاتی
www.SID.ir
Archive of SID
مشروعیت کارآفرینی به عنوان یكحوزه علمی نو ظهور
١١١
علمی، بایستی دارای یكچارچوب مفهومی مقبول و مشروع علمی‐ حداقل مانند الگوی
جامع پارسونز برای رشته جامعهشناسی برای هدایت نظریهپردازی، پژوهش و كاربردهای
لازم باشد تا بتواند به بلوغ لازم برسد. اولین نكته این چالش این است كه الگوی مفهومی
مورد نظر بایستی پیرامون چه موضوعی شكل گیرد؟ در بحث موضوع حوزه کارآفرینی
موضوع محوری حوزه علمی کارآفرینی میباشد. از اینرو « فرصت » مطرح گردید که
الگوپردازی براساس فرصت میتواند زمینه پیشرفت و ساماندهی حوزه علمی کارآفرینی
را فراهم آورد. با توجه به بحث موضوع کارآفرینی و تعریفکارآفرینی بر محور فرصت،
در این بخش ابعاداساسی چارچوب مفهومی مورد نظر بر محور فرصت ارائه میشود.
( (نمودار ۳
توجه به جهتگیریهای فكری اساسی در تعریف ارائه شده از کارآفرینی در بخش
پیششین، پرسشهای سه گانه زیر برای علاقهمندان کارآفرینی مطرح میشود:
۱. سرچشمههای فرصتها: چرا، چه زمانی و چگونه فرصتهای لازم برای ایجاد كالاها و
خدمات بهوجود میآیند؟ به بیانی دیگر سرچشمه فرصتها در كجا قرار دارند و چرا و
چگونه بهوجود میآیند؟
۲. کشف فرصتها: چرا، چه زمانی و چگونه بعضی از افراد فرصت ها را كشف میكنند
و عدهای دیگر از انسانها این كار را انجام نمیدهند؟
۳. الگوهای بهرهبرداری: چرا، چه زمانی و چگونه اسلوبهای متفاوت اقدام جهت
.[ بهرهبرداری از فرصتهای کارآفرینی مورد استفاده قرار میگیرند[ ۱۲
زهراء و دیس[ ۱۷ ] بیان میكنند كه بایستی بعد چهارمی نیز به ابعاد سه گانه فوق تحت
عنوان: پیامدها و نتایج فعالیتهای كارآفرینانه افزوده شود. بسیاری از فعالیتهای
کارآفرینی منجر به ایجاد كسب و كارهای مخاطرهای و ایجاد ثروت برای كارآفرینان و
سرمایهگذاران میشوند به هر حال بعضی از فعالیتهای كارآفرینانه نیز با ناكامی و شكست
مواجه میشوند، بسیاری از فعالیتهای کارآفرینی یادگیری حاصل از شكست را به دنبال
دارند و اینگونه یادگیریها در بسیاری از مواقع بهعنوان یك منبع یا دارایی نامحسوس،
میتواند منجر به ایجاد دانش و مهارت ویژه در افراد شوند. همچنین برای ارائه تركیبات
جدید از منابع بسیار مفید میباشند و یا میتوانند كارآفرینان دارای تجربیات ناكامی و
شكست تلخ را در ورود به بازارهای جدید و یا ایجاد كسب و كارهای مخاطرهای دیگر
یاری دهند. به هر حال تعریف کارآفرینی بهعنوان یك حوزه جستارگری عالمانه بایستی
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، دوره ٢١ ، شماره ۸۰ ، بهار ۱۳۸۷
١١٢
نتایج و پیامدهای مثبت، منفی، محسوس، نامحسوس، فوری، كوتاه مدت و بلندمدت
فعالیتهای كارآفرینانه را در فرایند کارآفرینی مورد توجه قرار دهد. از اینرو سوال
چهارم زیر بهعنوان بعد چهارم فرایند کارآفرینی مطرح میشود:
۴. كشف و بهرهبرداری از فرصتها چه دستآوردها و پیامدهای مختلفی را در سطوح
تحلیل چندگانه در پی دارد؟
نمودار ( ۳) : چارچوب مفهومی کارآفرینی به عنوان یکحوزه علمی نوظهور
ملاحظه تعریف فوق و بهعلاوه نقد وارده توسط زهراء و دیس[ ۱۷ ] نشان میدهد
چارچوب مفهومی شامل: سرچشمههای فرصتهای کارآفرینی، كشف فرصتهای
کارآفرینی، بهرهبرداری از فرصتهای کارآفرینی و پیامدها و دستآوردهای فعالیتهای
كارآفرینانه برای هدایت و یكپارچهسازی فعالیتهای علمی و اجرایی مناسب میباشد. از
این رو در ادامه ابعاد چهارگانه فوق بهعنوان اركان اساسی چارچوب مفهومی اصلی حوزه
کارآفرینی مورد بررسی قرار میگیرند:
۲. سرچشمههای فرصتهای کارآفرینی ‐۱
وجود فرصتهای کارآفرینی پیشنیاز و مقدمه فعالیت کارآفرینی میباشد. نگارنده،
٢] در بخشهای پیشین، فرصتها را از منظر دنیای نیازها تعریف نموده است بنابراین دنیای ]
فرصتهای
كارآفرینانه
سرچشمههای
فرصتها
كشففرصتها
بهرهبرداری از
فرصتها
دستآوردهای
كارآفرینی
www.SID.ir
Archive of SID
مشروعیت کارآفرینی به عنوان یكحوزه علمی نو ظهور
١١٣
نیازهای انسانی و صنعتی بهعنوان سرچشمه فرصتها مطرح میشود. تغییر در محیط اقتصادی،
سیاسی، اجتماعی و تكنولوژیکی كسب و كار، اساس پیدایشفرصتهای جدید است. از
سوی دیگر آینده شناسانی از قبیل باركر [ ١] معتقد هستند كه سرچشمههای فرصتها در
تغییر پارادایمها و قواعد پارادایمها نهفته است.
۲. تشخیصفرصتهای کارآفرینی ‐۲
گرچه ممكن است فرصتهای کارآفرینی سودآوری وجود داشته باشد، اما در
صورتیكه افراد یا بنگاههای آنها را تشخیص دهند وتصور كنند كه آنها دارای ارزش
هستند، مرحله تشخیص فرصتها خود را نشان میدهد. همه فرصتهای کارآفرینی در
یك زمان خاص برای تمام افراد آشكار نمیشوند، و در یك زمان خاص فقط تعداد
محدودی از افراد یا بنگاهها قادر به تشخیصفرصتها میشوند. از اینرو این سوال مطرح
میشود: چرا، چه زمانی و چگونه بعضی از افراد فرصتها را تشخیصمیدهند و عدهای
دیگر از انسانها این كار را انجام نمیدهند؟ شان و ووینكاتارامان [ ۱۲ ] معتقد هستند كه دو
دسته عوامل كلی وجود دارند كه بر احتمال كشف فرصتهای خاص، توسط افراد خاص
تاثیر میگذارند: دارا بودن اطلاعات قبلی مورد نیاز و ضروری برای شناسایی فرصتها،
دارا بودن مشخصهای شناختی ضروری برای ارزشگذاری به فرصتها. كارآفرینان
جهت تشخیص فرصتها بایستی دارای تجربهها و اطلاعات قبلی مكمل و تكمیلكننده
اطلاعات و تجریههای جدید باشند.تجربهها و اطلاعات قبلی ممكن است در خصوص
نیازهای كاربران و یا ابعاد خاصی از تولید كالاها و خدمات باشد. از آنجایی كه
تخصصگرایی بر جوامع حاكم میباشد، از اینرو اطلاعات ضروری برای تشخیص
فرصتها در دسترس تمامی افراد جامعه قرار ندارند و اهمیت رفتار شبکهای از این منظر
نمایانتر میشود.
۲. بهرهبرداری از فرصتهای کارآفرینی ‐۳
تشخیص فرصتهای کارآفرینی شرط ضروری و نه شرط كافی برای کارآفرینی
میباشد، در حال حاضر یك تصویر دقیق و روشن از چگونگی صرفنظر كردن از
فرصتها، در دسترس نیست، اما میدانیم كه تمامی فرصتهای كشف شده به مرحله
باروری یا بهرهبرداری نمیرسند.از اینرو این سوال مطرح میشود: چرا، چه زمانی و
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، دوره ٢١ ، شماره ۸۰ ، بهار ۱۳۸۷
١١٤
چگونه بعضی از افراد فرصتهای كشف شده را مورد بهربرداری قرار میدهند و عدهای
دیگر از انسانها این كار را انجام نمیدهند؟ به بیانی دیگر، چرا، چه زمانی و چگونه
الگوهای متفاوت اقدام جهت بهرهبرداری از فرصتهای کارآفرینی توسط افراد و بنگاهها
مورد استفاده قرار میگیرند؟ به نظر میرسد كه پاسخ درسه مورد زیر نهفته است:
الف) ویژگیهای مرتبط با فرصتها
ویژگیهای فرصتها بر تمایل و خواست افراد جهت بهرهبرداری از فرصتها تاثیر
میگذارند. در موارد زیر بهرهبرداری از فرصتهای کارآفرینی بسیار متداول است: باور به
بالا بودن سود مورد انتظار از فعالیت کارآفرینی مورد نظر [ ۶]، بالا بودن حاشیه سود
صنعت، جوان بودن دوره حیات تكنولوژی، در حد متوسط بودن شدت رقابت در فضای
فرصتهای خاصمورد نظر، پایین بودن هزینه سرمایه، فراهم بودن امكان یادگیری سطح
اجتماعی از سایر فعالان در فضای فرصتهای مورد نظر.
ب) ویژگی افراد یا همان بهره برداران
از بعد ویژگیهای بهرهبرداران، كارآفرینانی كه دارای پیوندهای اجتماعی قویتری با
تامینكنندگان منابع هستند، به احتمال بیشتری از فرصتهای کارآفرینی بهرهبرداری
میكنند. همچنین یافتههای پژوهشی نشان میدهند كه دارا بودن اطلاعات و تجربیات
كاری مفید در یكحوزه خاص، احتمال بهرهبرداری از فرصتها در حوزههای مرتبط را
افزایش میدهد. به دلیل این که اطلاعات و یادگیری، هزینه بهرهبرداری از فرصتها را
كاهشمیدهد. و از سوی دیگر علاقهمندی و دلبستگی به یكموضوع خاصرا بهوجود
میآورد.
ج) شناختو استفاده درستاز الگوهای بهرهبرداری از فرصتها
ایجاد شركتهای جدید یا همان خلق سلسله مراتبها و فروش فرصتها به
شركتهای موجود یا همان بازارها دو آرایش نهادی عمده برای بهرهبرداری از فرصتها
میباشند. بهرهبردارانی كه شناخت و تسلط كافی بر شیوههای بهرهبرداری از فرصتهای
کارآفرینی دارند، بهتر میتوانند از فرصتهای کارآفرینی استفاده نمایند.
www.SID.ir
Archive of SID
مشروعیت کارآفرینی به عنوان یكحوزه علمی نو ظهور
١١٥
۲. دستآوردهای فعالیتهای كارآفرینانه ‐۴
بررسی آثار علمی کارآفرینی [ ۷] نشان میدهد كه فعالیتهای کارآفرینی دارای
دستآوردهای با اهمیتی در سطوح مختلف تحلیل از قبیل: ایجاد شركتهای جدید،
جوانسازی و بهبود عملكرد شركتهای موجود، ایجاد تغییر و تحول در صنایع موجود از
طریق ایجاد نوآوری، ایجاد صنایع جدید، ایجاد شغل و رشد اقتصادی در سطح كلان و
همچنین كسب تجربه ناكامی و شكست در فعالیتهای کارآفرینی، خلق ثروت برای
كارآفرینان و سرمایهگذاران، ایجاد كسبو كارهای مخاطرهای [ ۱۷ ] میباشند.
۳. روششناسی پژوهشی
سئوال سوم: آیا حوزه کارآفرینی دارای یكروششناسی پژوهشی متمایز و متناسب با
هویتخود، برای هدایتنظریهپردازی، پژوهشو كاربردهای لازم میباشد؟
به زعم نگارنده یك حوزه علمی بالغ از بعد الگوها و نظریهها، حوزهای است كه
سرشار از سنخشناسیهای قوی و جامع و همچنین الگوها و یا نظریههای علیتگرا باشد.
[ بررسی متون پژوهشی نشان میدهدكه حوزه کارآفرینی دارای سنخشناسیهای محدود [ ۵
و [ ۱۶ ] و الگوهای مفهومی نوپا [ ۱۲ ] میباشد، اما سرشار از مطالعا ت توصیفی و
تحلیلهای همبستگی و رگرسیونی است [ ۹] كه منجر به پیدایش سنخشناسیهای قوی و
نظریههای توانمند در قلمرو کارآفرینی نمیشوند. پساین حوزه برای پیشرفتخود بایستی
ازروششناسیهایباماهیتعلیتمحوری،اكتشافیونظریهپردازیاستفادهنمایدتازمینهساز
پیدایشو افزایشمشروعیتعلمی کارآفرینی بهعنوان یكحوزه علمی نوظهور گردد.
مطالعاتی كه تاكنون تحت عنوان کارآفرینی نشر یافته است دارای طیفی از اهداف
گسترده، سوالهای پژوهشی متفاوت و سطوح تحلیل، دیدگاهها و روششناسیهای نظری
گوناكون میباشند.[ ۷] این گونه تنوعها، بازتاب ماهیت میان رشتهای کارآفرینی و به تبع
آن گستردگی و گوناگونی تعاریفی میباشند كه توسط صاحبنظران و پژوهشگران
متعدد و با رویكردهای مختلف مطرح شده است. ماهیت میان رشتهای بهمعنی وجود
رویكردهای مختلفو تولید بینشهای گوناگون میباشد، جهت تولید و تركیب بینشهای
مختلفحاصل از رویكردهای مختلفبه روششناسیهای خاصو متناسب با رویكردهای
مختلف نیاز داریم[ ۱۱ ]. کارآفرینی از علوم با ماهیت عینیتگرایی مانند علم مالی و.. و
علوم با ماهیت ذهنیتگرایی مانند مردمشناسی، جامعهشناسی، روانشناسی و ... تشكیل شده
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، دوره ٢١ ، شماره ۸۰ ، بهار ۱۳۸۷
١١٦
است، از اینرو میتواند از روششناسیهای متناسب با هر یك از جهتگیریهای فوق
استفاده نماید. به بیانی دیگر به روششناسیهای متناسب با ماهیت میان رشتهای این حوزه
مطالعاتی نیاز است. بررسی ایرلند و همكارانش [ ۹] از یكصد و نه مقاله نشر یافته در مجله
اندیشه علمی مدیریت نشان میدهد كه روش منابع دست دوم، پیمایش، مصاحبه و مشاهده
میدانی به ترتیب با اهمیتترین روشهای جمعآوری دادهها و ابزارهای شامل:تكنیكهای
رگرسیونی، تحلیلهای چند عاملی، تحلیلهای كیفی، تحلیلهای بقاء/ ماندگاری،
الگوسازی معادلات ساختاری، و تحلیلهای توصیفی به ترتیب با اهمیتترین روشهای
تحلیل دادهها بودهاند. این بررسی نشان میدهد كه تحلیلهای علی و اكتشافی كمتر مورد
توجه قرار گرفتهاند. بررسی لو و مك میلان [ ۱۱ ] نشان میدهد كه با توجه به ضرورت
الگوپردازی ناب در حوزه کارآفرینی، روششناسیهای پژوهشی این حوزه بایستی از
وضعیت استفاده گسترده از روشهای گردآوری و تحلیل توصیفی دادها یا همان
تحلیلهای همبستگی‐ رگرسیونی به روشهای گردآوری و تحلیل اكتشافی و نظریهگرایی
حركت نمایند تا این حوره بتواند از مرحله مشروعیت علمی گذر نماید. با ملاحظه وضعیت
و دیدگاههای فوق، چالشهای پژوهشهای کارآفرینی در نگاره ( ۱) ارائه شدهاند. در
نهایت این که حوزه کارآفرینی برای تبدیل شدن به یك حوزه علمی بالغ، بایستی از
وضعیت بهكارگیری روششناسیهای توصیفی به سوی استفاده گسترده از رویكردهای
اكتشافی، علیتگرا و با سطوح تحلیل چندگانه با محوریتفرایندگرایی حركتنماید.
[۱۱ : نگاره( ۱): پژوهشهای کارآفرینی : وضعیت گذشته و چالشهای آینده[ ۱۵۷
ابعاد طرح پژوهش پژوهشهای گذشته چالشهای آینده
مشخصبودن
هدف
وضوح ضعیف، توصیفی،
فقدان وحدت وضوح گرایی، اكتشافی
مشخصبودن
دیدگاه نظری
نظریهپردازی ضعیف،
بیان ضمنی مفروضات
نظریهگرایی، بیان شفافمفروضات،
تنوع دیدگاههای نظری
كانون تحلیل تمركز بر شخصیتو عوامل فرهنگی تمركز بر فرایند کارآفرینی در
بستر اجتماعی
سطح تحلیل عمدتًا سطح تحلیل خاصو موردی سطوح تحلیل چندگانه
چارچوب زمانی محدود گسترده
روششناسی تحلیل موردی، پیمایشبین بخشی،
تكروشی، توصیفی
نظریهگرایی، فرضیههای پیشاپیش،
روشهای چندگانه، اكتشافی
www.SID.ir
Archive of SID
مشروعیت کارآفرینی به عنوان یكحوزه علمی نو ظهور
١١٧
۴. وضعیتپژوهشو آموزشکارآفرینی
سئوال چهارم: آیا حوزه کارآفرینی توانسته است یك جریان پژوهشی، انتشاراتی و
آموزشی قوی، گسترده و متنوع در عرصههای جهانی بهوجود آورد؟
دهههای گذشته شاهدی بر افزایش گسترده علاقه و شور و شوق افراد بسیاری به
کارآفرینی و كارآفرینان میباشد، این شور و شوق با حوزههای علمی‐ دانشگاهی نیز
پیوند خورده است و منجر به افزایشگستردهای در میزان تلاشهای پژوهشی در خصوص
کارآفرینی شده است[ ۱۱ ]. براساس بررسیهای وسپر [ ۱۵ ] اولین مجله تخصصی
کارآفرینی به نام كاوش در تاریخ کارآفرینی در دانشگاه هاروارد از ۱۹۴۹ تا ۱۹۵۸ منتشر
می شد و پساز مدتی به نام: كاوش در تاریخ اقتصادی به نشر خود ادامه داد.بررسی های
او همچنین نشان میدهد كه وجود دورههای آموزش کارآفرینی در ده دانشگاه در سال
۱۹۶۷ به ۳۷۰ دانشگاه در سال ۱۹۹۳ افزایش یافته است و در ۲۷۱ دانشكده دورهای
آموزشی رسمی کارآفرینی برگزار میشود، همچنین بیش از صد دانشگاه مركز آموزش
کارآفرینی دارند. از سوی دیگر، در حال حاضر دهها مجله معتبر جهانی حوزه مدیریت به
صورت روز افزون به نشر آثاركاربردی و نظری کارآفرینی اقدام میكنند و حتی
ویژهنامههای را در فواصل زمانی به موضوعات کارآفرینی اختصاص میدهند بهعنوان
نمونه ایرلند و همكاران[ ۹] وضعیت مقالات کارآفرینی منتشر شده در فصلنامه اندیشه
علمی مدیریترا با دو هدفزیر مورد بررسی قرار دادنند:
۱. توصیفروندهای مرتبط با نشر آثار کارآفرینی
۲. شناسایی بعضی از ویژگیهای آثار نشر یافته کارآفرینی
مجموعه مقالات نشریه با بیست و دو مفهوم مرتبط با ابعاد مختلفکارآفرینی همچون:
کارآفرینی بنگاهی، بازآفرینی بنگاهی، سرمایهگذاری مخاطرهای،گرایش کارآفرینی،
كارآفرینان، کارآفرینی، بنیانگذاران، کارآفرینی نهادی از سال ۱۹۶۳ بهعنوان اولین سال
نشر اولین مقاله کارآفرینی در این نشریه تا سال ۲۰۰۵ مورد بررسی قرار گرفت. یافتههای
این بررسی نشان داد كه ۱۰۹ مقاله در خصوص ابعاد مختلف کارآفرینی و در سطوح
تحلیلی فردی، گروهی، شركتی، صنعتی وكشوری و به ترتیب اهمیت و فراوانی با
شیوههای جمعآوری اطلاعات شامل: منابع دست دوم، پیمایش، مصاحبه و مشاهده میدانی
مورد استفاده در این نشریه نشر یافته است. همچنین مفاهیم: رفتارها و فعالیتهای
كارآفرینان، رشد سازمانی، ویژگیهای فردی كارآفرینان، بقاء، عملكرد مسئولیتپذیری
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، دوره ٢١ ، شماره ۸۰ ، بهار ۱۳۸۷
١١٨
اجتماعی و عملكرد سازمانی بهعنوان متغیرهای وابسته مورد بررسی قرار گرفتهاند. همچنین
بوسنیتز و همكارانش [ ۴] تعداد مقالات کارآفرینی نشر یافته در مجلات مدیریتی معتبر و
پیشگام در نشر آثار نوین را جهت بررسی میزان پذیرش و پیشرفت حوزه کارآفرینی مورد
بررسی قرار دادند. یافتههای بررسی آنها نشان داد كه روند روز افزونی بر تعداد مقالات
نشر یافته کارآفرینی در مجلات معتبر مدیریتی حاكم است، اما درصد آنها نسبت به
مقالات سایر حوزههای علمی معتبرمدیریتی كمتر است. از سوی دیگر در حال حاضر
حداقل ده مجله تخصصی معتبردر سطح جهانی به صورت ماهنامه و یا فصلنامه و حتی با
سابقه نشر سی ساله، به صورتمستمر در حال نشر هستند.
دیوید سون [ ۷] بیان میكند كه گسترش روز افزونی در تحقیقات کارآفرینی مشاهده
میشود، همچنین آثار با اهمیتی در حوزه کارآفرینی در مجلات معتبر و جریان ساز
[۹ : جهانی، به صورت روز افزونی نمایان میشود. بررسیهای ایرلند و همكارانش[ ۵۶۵
نشان میدهد كه چاپ مقالات کارآفرینی بهصورت افزایشی استمرار خواهد یافت.
همچنین به نظر میرسد كه اندیشمندان دانشگاهی به صورت روز افزونی به مطالعه سوالات
پژوهشی مرتبط با ابعاد کارآفرینی بهویژه: ایجاد كسب و كارهای مخاطرهای نوین،
کارآفرینی بینالملل و کارآفرینی و مسولیت اجتماعی علاقهمند میشوند. از این رو ضمن
تایید و پشتیبانی از دیدگاه دیوید سون[ ۸]، اعلام میداریم كه پرچم پژوهشهای
کارآفرینی بهخوبی برافراشته است. توجه به بحثهای فوق در خصوصوضعیت پژوهش،
نشر و آموزش کارآفرینی، بیانگر پیدایشیكجریان آموزشی و پژوهشی بهعنوان یكی از
نمودهای پیدایشیكپارادایم میباشد.
۵. مصادیق حرفهای و اجرایی
سئوال پنجم: آیا حوزه کارآفرینی دارای یك یك سری مصادیق اجرایی یا حرفهای
برای تشخیصو حل مسائل اجتماعی، اقتصادی، تكنولوژیكی و .... نهفته در دنیای پیرامون
خود میباشد؟
بررسی وضعیت حرفهای‐ اجرایی کارآفرینی در جهان نشان میدهد كه امروزه برای
هدایت و توسعه موفقیتآمیز فعالیتهای كارآفرینانه و سرمایهگذاریهای در صنایع
كوچكاز روش ایجاد مراكز توسعه كسب و كارهای كوچك و برای هدایت و توسعه
موفقیتآمیز فعالیتهای كارآفرینانه در نواحی كم توسعه یافته و بهویژه نواحی روستایی از
www.SID.ir
Archive of SID
مشروعیت کارآفرینی به عنوان یكحوزه علمی نو ظهور
١١٩
روشایجاد مراكز توسعه نواحی و همچنین برای هدایتو توسعه موفقیت آمیز فعالیتهای
كارآفرینانه در دانشگاهها و بهویژه فراهم سازی فضاء و بستر لازم برای فعالیتهای
كارآفرینانه توسط دانشجویان و استادان دانشگاهها از سازوكار مراكز رشد، پاركهای علم
و فنآوری و مراكز کارآفرینی استفاده میكنند. علاوه بر موارد فوق، امروزه صدها نفر
درعرصه جهان بهعنوان مشاور در ابعاد مختلف فعالیتهای کارآفرینی و صنایع كوچك
مشغول به كار هستند، موارد فوق بخشی از مصادیق حرفهای و اجرایی کارآفرینی بهعنوان
یكحوزه علمی نوظهور محسوبمیشود.
نتیجهگیری
کارآفرینی یك حوزه مطالعاتی با اهمیت و مناسب میباشد، كه با سوالات متعددی
پیرامون
۱. موضوع کارآفرینی،
۲. الگوی مفهومی کلان،
۳. روششناسی پژوهشی،
۴. جریانات و روندهای پژوهشی،
۵. مصادیق حرفه ای و اجرایی.
قلمرو مورد نظر خود یا همان مشروعیت و مقبولیت علمی مواجه میباشد. جهت گذر
از مرحله یاگردنه مشروعیت و مقبولیت، ضرورت دارد كه یكچارچوب مفهومی استوار
بهعنوان ركن اساسی یكحوزه علمی، برای هدایت نظریهپردازی، پژوهش و كاربردهای
اجرایی این حوزه عرضه گردد. ارزیابیها نشان میدهد كه کارآفرینی یكحوزه علمی با
ویژگی توسعه پارادایمی ضعیفی میباشد، اما نبایستی با بدبینی به این حوزه نگریست، به
دلیل این که یك پارادایم كام ً لا توسعه یافته معمو ً لا براساس تكاملهای بلندمدت و
موفقیتآمیز در حوزه جستارگری عامی‐ دانشگاهی رخ میدهد[ ۹:۵۵۷ ] به نظر میرسد
که اجماع خوبی در خصوصفرصتبهعنوان موضوع کارآفرینی وجود دارد. در خصوص
سوال دوم، چارچوب شان و وینكاتارامان [ ۱۲ ] گرچه یك الگوی بالغ برای هدایت
نظریهپردازی، پژوهشو كاربردهای اجرایی نمیباشد، اما یكمبناء خوب پردازش شده و
نقطه آغاز امیدواركنندهای جهت گذر از وضعیت سوال برانگیز مشروعیت علمی میباشد،
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، دوره ٢١ ، شماره ۸۰ ، بهار ۱۳۸۷
١٢٠
كه امید است او ً لا موجب ایجاد انسجام و یكپارچگی در قلمرو نظریهپردازی، پژوهش و
كاربردهای اجرایی شود تا زمینه لازم را جهت ایجاد كالبدی نظاممند از اطلاعات و دانش
مرتبط با کارآفرینی فراهم نماید، ثانیًا موجب ایجاد تمایز این حوزه با سایر حوزههای
مطالعاتی، بهویژه حوزههای علوم اجتماعی شود.
در خصوص سوال سوم یا همان بعد روششناسی نیز لازم است كه جهتگیری
پژوهشها به سوی استفاده از رویكردهای اكتشافی، نظریهگرا و علیت محور حركت
نمایند تا به مقبولیت علمی این حوزه بیشتر كمكنماید .در خصوصسوال چهارم یا ایجاد
جریانات پژوهشی و آموزشی، وضعیت حوزه کارآفرینی مساعد میباشد و بهصورت
روزافزونی نیز در حا ل ارتقاء و گسترش میباشد. و در نهایت این که از جنبه حرفهای و
اجرایی این حوزه در وضعیتگسترشروز افزون میباشد.
www.SID.ir
Archive of SID
مشروعیت کارآفرینی به عنوان یكحوزه علمی نو ظهور
١٢١
منابع
ترجمه: شاد باشی. نغمه، ١٣٨٢ .، ایز ایران. « هنر كشفآیند » .( ١. باركر .جو. آرتور. ( ١٩٩٨
چیستی فرصت های کارآفرینی: تعاریف، سرچشمه ها و » .( ۲. محمدی الیاسی، قنبر. ( ۱۳۸۵
مقاله چاپ نشده. ،« رویكردها
موضوع کارآفرینی به عنوان یک حوزه علمی، فصل نامه » .( ۳. محمدی الیاسی، قنبر. ( ۱۳۸۷
شماره یک، دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران، در مرحله چاپ. ،« توسعه کاوآفرینی
4. Bousenitz, L. W.; West, G. p.; shepherd, D.; nelson, T.; chandler, g. n.;
and za charakis, A. (2003). “Entrepreneurship research in emergence:
past trends & future directions”, journal of management, Vol. 29, No. 3,
pp: 285- 308.
5. Bygrave, W. D. and Hofer, C. W. (1991). Theorizing about
entrepreneurship. Entrepreneurship, Theory and Practice. Vol. 16, No. 2,
pp: 13- 22.
6. casson, M. (2003). “The entrepreneur: An economic theory”, second
Edition, uk: Edward elgar publishing limited.
7. Davidsson, P. and Wiklund, J. (2001). “Levels of analysis in
entrepreneurship research: Current research practice and suggestions for
the future”, Entrepreneurship Theory and Practice, Vol. 26, No. 4, pp:
81- 99.
8. Davidsson, P. (2003). “the domain of entrepreneurship research: Some
suggestions”, In. J. Katz & D. Shepherd (Eds), Advances in
Entrepreneurship, firm emergence & growth, Vol. 6, pp: 315- 372,
London: JAI.
9. Ireland, R. D.; Reutzed, C. R.; Webb, J. W.; and Texas, C. S. (2005).
“Entrepreneurship research in AMj: what has been published”, & what
might the future Hold, Academy of management journal, Vol. 48, No. 4,
pp: 558- 564.
10. Kuhn, T. S. (1996). “The structure of scientific revolutions (3rd ed.).
Chicago: University of Chicago Press”.
11. Low, M. B., and Macmillan, I. C. (1988). “Entrepreneurship: Past
research and future challenges”, Journal of Management, Vol. 14, pp:
139- 161.
www.SID.ir
Archive of SID
دانشمدیریت، دوره ٢١ ، شماره ۸۰ ، بهار ۱۳۸۷
١٢٢
12. Shane, S. and Venkataraman, S. (2000). “The promise of
entrepreneurship as a field of research”, Academy of Management
Review, Vol. 25, pp: 217- 226.
13. Shane, S. (2003). “A general theory of entrepreneurship: the individual –
opportunity nexus”, usa: Edward elgar.
14. Smith, K. G.; Gannon, M. J.; and Sapienza, H. J. (1989). “Selecting
methodologies for entrepreneurial research: Trade-offs and guidelines”,
Entrepreneurship: Theory and Practice, Vol. 13, No. 1, pp: 39- 49.
15. Vesper, K. H. (1993). “Entrepreneurship Education 1993. Los Angeles:
Entrepreneurial Studies Center”, University of California at Los
Angeles.
16. Wortman, M. S., Jr. (1987). “Entrepreneurship: An integrating typology
and evaluation of the empirical research in the field”, Journal of
Management, Vol. 13, No. 2, pp: 259- 279.
17. zahra, sh. and dess. g. g. (2001). “entrepreneurship As a field of
research: encouraging dialogue & debate”, academy of management
review, Vol. 26 , No. 1, pp: 8- 11.
www.SID.ir


درباره وبلاگ


*با عرض سلام خدمت شما دوست عزیز*
امیدواریم که از خواندن این مطالب لذت ببرید
و لحظه های خوبی را سپری کنید

مدیران وبلاگ :
عمو سعید
عمو مجید

مدیر وبلاگ : saeed khaki
صفحات جانبی
نظرسنجی
نظر شما دوست عزیز راجع به این وبلاگ چیه؟







نظر شما دوست عزیز راجع به این وبلاگ چیه؟







جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
ارتباط با majid shabanpor
ارتباط با saeed khaki
gunner2066چت روم وبلاگ


فال امروز


.



دریافت کد
abzareweb
ابزار وب

تعبیر خواب آنلاین

تماس با ما
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
مشاهده جدول کامل لیگ برتر ایران