تبلیغات
Nothing To Display - فازی MCDM ارزیابی كیفیت آموزش با تكنیك
 
Nothing To Display
you are in my heart 4ever
 
 
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ۱۳۸۶ ، از صفحه ۱۳۹ تا ۱۶۰
فازی MCDM ارزیابی كیفیت آموزش با تكنیك
ایرج نوری ١، بابکاسدی ٢، امیر رضازاده* ٣
١ استاد یار گروه مدیریتصنعتی، دانشگاه آزاد اسلامی، اراك، ایران
٢ استادیار گروه مدیریتصنعتی، دانشگاه آزاد اسلامی، اراك، ایران
٣ مربی و مدرسدانشگاه آزاد اسلامی، اراك، ایران
(۱۳۸۶/۳/ ١٣٨٥ ، تاریخ تصویب: ۲۹ /٢/ (تاریخ دریافتمقاله: ٢٦
چكیده
ارزیابی كیفیت آموزش به علت ماهیت آن نیازمند روشهای خاصی میباشد. در این مقاله
سعی شده است تا با بهكارگیری تكنیكهای مختلفارزیابی و رتبهبندی، روشنوینی در
ارزیابی كیفیت دورههای آموزشی ارایه شود. بهمنظور اولویتبندی و یافتن میزان اهمیت
استفاده شده است. برای (AHP) شاخصهای كیفیت آموزش، از فرایند تحلیل سلسله مراتبی
ارزیابی عملكرد هر یكاز دورهها برمبنای شاخصهای كیفیت آموزش، جمعآوری دادهها
و تلخیصآنها به كمكتئوری مجموعههای فازی انجام پذیرفته است و در نهایت برای
سود برده شده است. TOPSIS رتبهبندی دورههای آموزشی و مقایسه آنها نیز از روش
TOPSIS ، مجموعه فازی ،AHP ، کلید واژهها: كیفیتآموزش
Rezazadeh _ jobmail@yahoo.comEmail: : ∗ نویسنده مسئول
Archive of SID
www.SID.ir
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ١٣٨٦
١٤٠
مقدمه
امروزه به اعتقاد همه صاحبنظران و متخصصان، آموزشو فراگیری علوم بهطور اعم
و كسب مهارتهای لازم در زمینههای تخصصی بهطور اخصبهعنوان یكضرورت
اجتنابناپذیر اجتماعی از اهمیتو جایگاه ویژهای در امر توسعه كلان برخوردار است.
این اهمیتبهویژه در شكل خاصخود از این مسأله نشأتمیگیرد كه افراد انسانی تنها
به مدد آموزشتوأم با پرورشخواهند توانست تواناییهای نامحدود خود را در میدان
عمل به منصه ظهور برسانند [ ٤]. با ملاحظه آموزشدر پیشرفت اقتصادی اجتماعی،
فرهنگی، ارزیابی كیفیت آموزشی مورد تأكید برنامهریزان آموزشی واقع شده است.
اطلاعات بهدستآمده از ارزیابی بیانگر كیفت فعالیت فراگیران، دانشآموختگان، مدرسان
.[ و اساتید، منابع اطلاعرسانی، كتابخانهها و مدیریتآموزشی است[ ٨
١‐ طرح مساله
به علتكیفی بودن ماهیتامر آموزش، سنجشو ارزیابی اثربخشی آن نیز بسیار دشوار
میباشد، چرا كه عوامل و متغیرهای زیادی بر آن تأثیر میگذارند[ ٩]. بهرغم اینكه
روشهای گوناگونی برای سنجشكیفی خدمات ارایه شده است، اما هنوز هم در بیشتر
شركتهای ایرانی از روشها و متدهای بسیار قدیمی و سنتی استفاده میشود كه از آن
جمله تهیه پرسشنامههایی كه روایی و اعتبار آنها بسیار جای بحثدارد و همچنین
استفاده از طیفلیكرت كه اغلب شامل گزینههای بسیار كم، كم، متوسط، زیاد و بسیار
زیاد است. مسلمًا برخی از عومل تأثیر بیشتری بر كیفیتدورههای آموزشی دارند و باید در
ارزیابی هر دوره بیشتر مد نظر قرار گیرند، اما استفاده از روشهای فعلی اوزان مساوی به هر
یكاز شاخصها میدهد و این یكی دیگر از عوامل ضعفارزیابی كیفیتدورههای
آموزشی به روشفعلی میباشد. همچنین در مواردی كه پرسششوندگان دارای قطعیت
نظر نیستند، یعنی تعریفدقیقی برای متغیرهای كیفی در ذهن همگان وجود ندارد شیوه
فوق كارایی چندانی ندارد، بلكه باید بازدهای از انتخاب برای سؤالشوندگان در نظر
گرفتو این یكی دیگر از معایبشیوه ارزیابی فعلی است. بنابراین تشخیصو تعیین
معیارهای مناسب، جهت ارزیابی كیفیت آموزش همچنین سنجشعملكرد هر یكاز
دورهها براساساین شاخصها میتواند به حل این مشكل كمكفراوانی كند.
Archive of SID
www.SID.ir
فازی MCDM ارزیابی کیفیتآموزشبا تکنیک
١٤١
چنانچه روند فعلی ارزیابی كیفیت دورههای آموزشی ادامه یابد، نمیتوان به نقاط
قوت و ضعفاین دورهها پی برد و در نتیجه نمیتوان اقدام مؤثری در جهتبهبود كیفیت
دورهها انجام داد. همچنین مقایسه و رتبهبندی دورهها نسبتبه یكدیگر نیز امكانپذیر
نمیباشد. با توجه به موارد یاد آوری شده از آنجایی كه ارزیابی كیفیت دورههای
آموزشی یكی از نیازهای اساسی بسیاری از سازمانها میباشد از این رو با توجه به
كاستیهای فوق انجام این تحیق ضروری به نظر رسید.
از این رو در تحقیق حاضر پساز شناسایی معیارها و شاخصهای ارزیابی كیفیت
١ به ٣ سؤال اساسی زیر با استفاده از برخی روشهای (SEEQ) آموزشاز روی مدل
و تئوری مجموعههای فازی پاسخ داده شده است. MCDM
١. اهمیتهر یكاز معیارها و شاخصهای كیفیتآموزشبه چه میزان است؟
٢. عملكردهریكازدورههایآموزشی(درجامعهآماریموردمطالعه)چهگونهاست؟
٣. اولویتبندی دورههای آموزشی نسبتبه هم چهگونه است؟
٢‐ ادبیات تحقیق: (چارچوب و روشارزیابی كیفیتآموزش)
برای ارزیابی و استخراج معیارها و شاخصهای مناسب برای این پژوهشمطالعات
كتابخانهای وسیعی صورت گرفته و مدلهای مختلفی مورد بررسی قرار گرفتهاند.
از جمله تحقیقاتی كه در این زمینه صورت گرفته است مقالهای است تحت عنوان
انجام پذیرفته است[ ٢]. این « انگیزههای آموزشی شركتها و كیفیت آموزش كارآموزان »
پژوهشبرخلاف اكثر پژوهشهای صورت گرفته در زمینه كیفیت آموزشبهعنوان كه بر
خروجی آموزشی تأكید دارند [ ٥] به ورودی آموزشی توجه دارد و كیفیتآموزشتلاش
یكشركت در سازماندهی آموزشی و انجام كار به شیوهای كه تأثیرات آموزشتا حد
زیادی قابل دستیابی باشند مدنظر قرار گرفته است[ ٦]. تحقیق فوق ٩ شاخصعمده را كه
.[ بر كیفیتآموزشمؤثر میباشند در نظر گرفته است[ ٢
برای توسعه سیستم ISO و مفاهیم TQM كاربرد » در تحقیق دیگری که تحت عنوان
٨] انجام پذیرفته است، به بررسی اثر مدیریت كیفیت ] « تضمین كیفیت در آموزش عالی
1 .student's Evaluation of Educational quality (SEEQ)
Archive of SID
www.SID.ir
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ١٣٨٦
١٤٢
جامع و مفاهیم ایزو بر كیفیت آموزشدر دانشگاههای تایلند پرداخته شده است. در این
تحقیق معیارها و شاخصها بهطور وسیعی انتخاب و مورد ارزیابی قرار گرفتهاند.
پژوهشفوق از ٤ معیار اصلی درونداد، فرایند، برونداد و ذینفعان تشكیل شده است كه
معیار درونداد از ٨ شاخص، معیار فرایند از ٣ شاخصو معیار برونداد از ٢ شاخصو در
نهایت معیار ذینفعان از ٥ شاخصتشكیل شده است. در میان این تحقیقات انجامشده،
« ارزشیابی دانشجویان از كیفیت آموزشی » پرسشنامهای جامع و چند بعدی تحت عنوان
در دانشگاه سیدنی غربی كشور استرالیا تهیه شده و اثربخشی آن بهعنوان یك ،(SEEQ)
وسیله مفید بهسازی آموزشی در پژوهشهای مختلفبه تأیید رسیده است [ ١١ ] كه مبنای
تحقیق حاضر قرار گرفته است. از آنجایی كه در این مدل بیشتر جنبه ارزیابی كیفیت
آموزشدانشگاهی دارد، بنابراین تعدادی از شاخصهای این مدل تعدیل گشتهاند و به
جای آن چند شاخصمناسبتر كه به اندازهگیری میزان كاربردیبودن آموزشارائه شده
میپردازد، استفاده شده است. در نهایت با اندازهگیری درجه اعتبار مدل جدید، ضریب
به دست آمد كه درجه بالایی از اعتبار را نشان میدهد. از α = ٠/ آلفای كرونباخ برابر ٩٥
این رو این مدل كه در نمودار ( ١) نشان داده شده است بهعنوان چارچوب نظری این
تحقیق انتخاب شده است.
٣‐ روشتحقیق
رویه ارزیابی كیفت آموزشدر این مقاله از ٤ گام اصلی تشكیل شده است كه بهطور
خلاصه در نمودار ( ٢) نشان داده شده است.
در اولین گام با انجام مطالعات كتابخانهای مدلی مناسببرای یافتن معیارها و
شاخصهای ارزیابی كیفیتآموزشیافته شده است.
به AHP در گام دوم با استفاده از معیارها و شاخصهای یافته شده، و به كمكتكنیك
مقایسه و رتبهبندی این معیارها و شاخصها نسبتبه یكدیگر پرداخته شده است.
در گام سوم، با استفاده از همان شاخصها و تئوری مجموعه فازی به ارزیابی عملكرد
دورههای آموزشی پرداخته شده است.
در گام چهارم به كمكاطلاعات حاصل از گام دوم (ماتریساوزان) و اطلاعات
به رتبهبندی دورههای TOPSIS حاصل از گام سوم (ماتریستصمیمگیری) و تكنیك
آموزشی پرداخته شده است.
Archive of SID
www.SID.ir
فازی MCDM ارزیابی کیفیتآموزشبا تکنیک
١٤٣
[ نمودار( ١): معیارها و شاخصهای ارزیابی کیفیتآموزش[ ١١
( ١ مهیجبودن و چالشبرانگیزبودن دوره ( ١ ‐١
( ١ تأثیر در جهتتسهیل انجام كار ( ٢ ‐٢
( ١ تأثیر در جهت افزایشعلاقه به حرفه و شغل ( ٣ ‐٣
( ١ اجراییبودن آموختهها ( ٤ ‐٤
( ١ ارتباط آموزشعرضهشده با نیازهای فراگیران ( ٥ ‐٥
( ٢ پویایی و فعالیتمدرسدر هدایتكلاس ( ٧ ‐٢
( ٢ علاقمندی مدرسبه درس ( ٦ ‐١
( ٢ شوخطبعی و خوشروبودن و روحیه خوب مدرسجهتتسهیل ارائه مطالب ( ٨ ‐٣
( ٢ روش(سبك) ارائه درستوسط مدرس ( ٩ ‐٤
( ٣ شفافبودن توضیحات مدرس ( ١٠ ‐١
( ٣ مناسببودن محتوای دوره و ارائه با دقتآن ( ١١ ‐٢
( ٤ تشویق فراگیران به شركتدر مباحثكلاسو بیان عقاید و دانشخود ( ١٣ ‐١
( ٣ مطابقتداشتن مطالبارائهشده با اهدافمشخصشده ( ١٢ ‐٣
( ٤ كمكبه انتقال و كاربرد آموختهها توسط مدرس ( ١٤ ‐٢
( ٦ مقایسه معانی و مفاهیم تئوریهای مختلفمربوط به موضوع درس ( ١٩ ‐١
( ٦ مناسببودن اندازه و حجم منبع آموزشی ( ٢٠ ‐٢
( ٤ اجازه مخالفبه فراگیران و پذیرفتن انتقادهای مفید ( ١٥ ‐٣
( ٥ ارتباط دوستانه مدرسبا فراگیران ( ١٦ ‐١
( ٥ علاقه واقعی مدرسبه فراگیران ( ١٧ ‐٢
( ٥ دسترسی كافی فراگیران به مدرس ( ١٨ ‐٣
( ٦ ارائه دیدگاهها و نقطهنظرات دیگران در كلاس ( ٢١ ‐٣
( ٦ تازه و به روزبودن مطالب ( ٢٢ ‐٤
( ٦ ارائه مثالهای كاربردی مربوط به درس ( ٢٣ ‐٥
( ٧ ایجاد مكانیزم بازخورد مناسباز صحتآموختهها ( ٢٤ ‐١
( ٧ منصفانهبودن روشهای ارزیابی از فراگیران ( ٢٥ ‐٢
( ٧ همخوانی محتوای سؤالات امتحانی با تأكیدات مدرسبر موضوع تدریسشده ( ٢٦ ‐٣
( ٨ كابردیبودن مطالبو محتوای كتاب (جزوه) درسی ( ٢٨ ‐١
٨ مؤثربودن تكالیفارائهشده در فهم بیشتر مطالبو انجام بهتر شغل ‐٢
(٢٩)
( ٧ آزمون آموخته های فراگیران به صورت عملی (نه فقط تئوری) ( ٢٧ ‐٤
١  ارزش
علمی، یادگیری
و
كاربردی درس
(Learning)
٢  علاقه و
اشتیاق مدرس
به موضوع
درس
(Enthusisasm)
٣‐ روشنی و
سازمانبندی
مطالب
(Organization)
٥  در
دسترسبودن
مدرس
(Individual
rapport)
٤  تعامل
گروهی و
مشاركت
(Group
Interaction)
٦  جامعیت
مطالبآموزش
دادهشده
(Breath)
٨‐ مطالب
خواندنی و
تكالیف
(Assignment)
٧‐ امتحان و
نمرهگذاری
(Examination)
کیفیتآموزش
Archive of SID
www.SID.ir
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ١٣٨٦
١٤٤
نمودار( ٢): چارچوب ارزیابی كیفیتآموزشی
(AHP) ٣ فرایند تحلیل سلسله مراتبی ‐١
میباشد كه به منظور MADM فرایند تحلیل سلسله مراتبی، یكی از روشهای
تصمیمگیری و انتخاب یكگزینه از میان گزینههای متعدد تصمیم، با توجه به
شاخصهایی كه تصمیمگیرنده تعیین میكند یا برای او تعیین میشود به كار میرود. این
روش در سال ١٩٨٠ به همت توماس ساعتی ابداع و ارائه گردید. فرایند تحلیل سلسله
مراتبی منعكسكننده رفتار طبیعی و تفكر انسانی است. این تكنیكمسائل پیچیده را
براساسآثار متقابل آنها مورد بررسی قرار میدهد و آنها را به شكلی ساده تبدیل كرده، به
حل آن میپردازد.
[ بكارگیری این روشمستلزم ٤ گام عمده زیر است:[ ٧
گام اول‐ مدلسازی: در این گام، مسأله و هدفاز تصمیمگیری به صورت سلسله
مراتبی از عناصر تصمیم كه با هم در ارتباط هستند، در میآید. عناصر تصمیم شامل
معیارها و شاخصها و گزینههای تصمیم میباشند.
گام دوم‐ قضاوت ترجیحی: مقایسه بین گزینههای مختلفتصمیم، براساسهر
شاخصصورت گرفته و در مورد اهمیت شاخصتصمیم با انجام مقایسات زوجی قضاوت
میشود.
معیارها و شاخصهای کیفیتآموزش
وزنهای شاخصها
ارزیابی عملکرد دورهها
رتبهبندی دورههای آموزشی
AHP
Fuzzy Theory
Topsis
Archive of SID
www.SID.ir
فازی MCDM ارزیابی کیفیتآموزشبا تکنیک
١٤٥
نسبت به هم از « عناصر تصمیم » گام سوم‐ محاسبات وزنهای نسبی: وزن و اهمیت
طریق مجموعهای از محاسبات عددی تعیین میشود.
گام چهارم‐ ادغام وزنهای نسبی: این گام به منظور رتبهبندی گزینههای تصمیم
صورت میپذیرد. ولی بنا به اقتضای این پژوهشاز گام چهارم استفاده نشده است و فقط
به تعیین اوزان معیارها و شاخصها اكتفاء گردیده است.
علتاین امر قطعینبودن قضاوت در مورد گزینههای تصمیم در این پژوهشمیباشد.
كیفیتآموزشبهعنوان یكامر نادقیق و زبانی ١ در نظر گرفته شده استاز این رو تكنیك
فقط برای محاسبه اوزان شاخصها استفاده گردیده است. در این تحقیق ابتدا ٨ معیار AHP
اصلی در نگاره مقایسات زوجی نسبت به هم مقایسه شدهاند و سپسشاخصهای مربوط
به هر معیار نسبتبه هم مقایسه گشتهاند. بهطور مثال معیار روشنی و سازمانبندی مطالب
دارای ٣ شاخص: ١‐ شفافبودن توضیحات مدرس ٢‐ مناسببودن محتوای دوره و ارائه
بادقت آن ٣‐ مطابقتداشتن مطالب ارائهشده با اهدافمشخصشده میباشد. این ٣
شاخصنسبت به معیار روشنی و سازمانبندی مطالب در یكنگاره مقایسه زوجی نسبت به
هم مقایسه میگردند، تا وزن هر شاخصبهدست آید. در نهایت اوزان بدست آمده از هر
شاخصدر وزن معیار مربوط به آن ضرب میگردد تا وزن نهایی هر شاخصدر مقایسه با
كل شاخصها بهدستآید.
٣ تئوری مجموعه فازی ‐٢
مفاهیم انتزاعی، در انعكاسمظاهری از جوانبشناختشهودی و زوایای احساسات
انسانی ظرفیت و ظرافتهای خاصهای را برخوردار هستند و بر این پایه، بسیاری از تجلیات
رفتاری به سامان گردیده و در شرف عمل درآمدهاند، بهعبارتی از صورت ذهنی به رخسار
.[ عینی كشانده شدهاند[ ٣
٣ مجموعه فازی ‐٢‐١
مجموعه های فازی یكزیرمجموعه از اعداد حقیقی هستند كه گسترهای از فاصله
اطمینان عقاید و نظرات را ارائه میدهند. بهعنوان مثال در این پژوهشاصطلاح كیفیت
1
Lenguistic
Archive of SID
www.SID.ir
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ١٣٨٦
١٤٦
آموزشبهعنوان یكواژه زبانی بیان شده است كه اندازهگیری آن بهطور كام ً لا دقیق میسر
نمیباشد. زیرا هر یكاز شاخصهایی كه موجب كیفیت امر آموزشمیشوند متغیرهای
زبانی یا نادقیق هستند. بدین جهتمیبایستارزیابی و نظرسنجی نیز به صورت یكبازه
صورت پذیرد. از این رو برای سنجیدن نظرات فراگیران اعداد فازی استفاده شده است.
٣ اعداد فازی مثلثی ‐٢‐٢
به R روی μA (x) یا بهطور ساده عدد مثلثی با تابع عضویت ،A عدد فازی مثلثی
٣) تعریفمیگردد. ‐ صورت رابطه ( ١
(٣‐١)
⎪ ⎪ ⎪ ⎪

⎪ ⎪ ⎪ ⎪


< ≤


=
≤ <


μ =
M x U
M u
X L
1 X M
L X M
M L
x L
A (x)
نقطه رأسمیباشند. D (M , بازه تكیهگاه و ( 1 [L ,U] (٣– در رابطه ( ١
را پای راستاعداد Au را پای چپو AL چنانكه در نمودار ( ٣) نشان داده شده است
فازی مثلثی گویند.
نمایشداده میشود. μA (x) و تابع عضویت (L ,M ,U) عدد فازی مثلثی با سه عدد
نمودار( ٣): نمایشعدد فازی مثلثی به صورتسه مؤلفهای
میباشد كه در A = (L, M, U) شكل كلی این تابع عضویتبه صورت تابع
٠ به اندازهگیری نظرات فراگیران میپردازد. بهطور مثال فراگیر میتواند ‐ مقیاس ١٠٠
AL Au
Archive of SID
www.SID.ir
فازی MCDM ارزیابی کیفیتآموزشبا تکنیک
١٤٧
برای نشان دادن نظر شخصی خود راجع به متوسط بودن یكشاخصاز تابع عضویت
استفاده كند. این بدان معنی است كه به نظر شخص A ( ٦٠ و ٥٠ و ٤٠ ) = (متوسط )
ارزیابیكننده محتملترین امتیاز برای این شاخصبرابر ٥٠ میباشد.
بدبینانهترین امتیاز یا پایینترین امتیاز ممكنی كه میتوان به این شاخصداد عدد ٤٠ و
میتواند كسبكند عدد ٦٠ میباشد. A خوشبینانهترین یا بالاترین امتیازی كه شاخص
در مقایسه با روشسنتی كه ارزیاب میبایستاز میان گزینههای طیف ٥ مرحلهای
لیكرت اجبارًایكگزینه را انتخاب كند، این روشآزادی عمل و قدرت انتخاب زیادی
به شخصارزیابیكننده میدهد. در این پژوهشفراگیر ٣ نظر خود را به صورت سه امتیاز
راجع به یكشاخصمیدهد بدین معنی استكه این شاخصبا درجه عضویت ١
را انتخاب میكند و با درجه عضویت صفر پایینترین امتیاز ممكن (M) محتملترین امتیاز
را به شاخصمیدهد. این امر نشاندهنده آن استكه (U) و بالاترین امتیاز ممكن (L)
دارای درجه عضویت صفر هستند اما امتیازات (U) و بیشتر از (L) تمامی امتیازات كمتر از
دارای درجه عضویتبین صفر تا یكهستند (M, U) و همچنین امتیازات بین (L, M) بین
پسدارای مطلوبیتی بیشتر از صفر و كمتر از یكهستند كه شخصپاسخدهنده میتوانسته
آنها را نیز با مطلوبیتكمتری انتخاب كند.
٣ متغیرهای زبانی ‐٢‐٣
تصمیمگیری انسان با مفاهیم نادقیق و مبهم همراه است. این مفاهیم اغلب به صورت
متغیرهای زبانی بیان میشوند. براساسمنطق فازی این عناصر نادقیق عوامل مهمی در
هوشمندی انسان به شمار میروند [ ٣]. منطق فازی براساسنظریه مجموعههای فازی، به
تعریفمجموعههایی میپردازد كه ماهیت تقریبی استدلال انسانی را حفظ میكنند و آنها
را مورد استفاده قرار میدهند. بهطور مثال متغیر زبانی كیفیتآموزششامل تمامی خدماتی
استكه شخصفراگیر در طی دوره آموزشی آنها را دریافتیا تجربه میكند.
محتملترین ارزشهایی كه برای این موضوع میتوان در نظر گرفتشامل: بسیار ضعیف،
ضعیف، متوسط، قوی و بسیار قوی میباشد. ارزیابیكنندگان برای قضاوت در مورد هر
٠ نظرات خود را ‐ یكاز شاخصها میتوانند با انتخاب اعداد فازی مثلثی در مقیاس ١٠٠
پیرامون آن شاخصها ابراز دارند. بهطور مثال انتخاب اعداد ( ٨٠ و ٧٠ و ٦٠ ) نشان میدهد
Archive of SID
www.SID.ir
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ١٣٨٦
١٤٨
كه شاخص، تقریبا قوی ارزیابی شده است و یا امتیاز ( ٦٠ و ٥٥ و ٥٠ ) نشان میدهد كه
شاخص، متوسط مایل به قوی ارزیابی میگردد.
٣ ارزشكلی قضاوت فازی ‐٢‐٤
از آنجایی كه فراگیران شركتكننده در دورههای آموزشی دارای ادراكات مختلفی
نسبتبه هر یكاز شاخصهای كیفیت آموزشمیباشند قطعًا امتیازاتی كه هر كدام
میدهند متفاوت با دیگری میباشد. از این رو برای دستیابی به یكارزشكلی از هر
یك Eij شاخص، اقدام به محاسبه میانگین نظرات فازی افراد گردیده است. با فرضاینكه
عدد فازی مثلثی باشد، میانگین اعداد فازی مثلثی از فرمول زیر به دستمیآید.
Eij=(1/m) (Eij1⊕ Eij2, …., ⊕ Eijm) (٣‐٢)
عبارت استاز: Eij شکل سه تایی عدد فازی مثلثی
Eij =(LEij, MEij, UEij) (٣‐٣)
می تواند به Eij طبق عملیات جبری مجاز بر روی اعداد فازی ،میانگین سه عدد فازی
صورت زیر محاسبه گردد.
Σ=
=
m
k
k
ij ij LE LE m
1
( ) /
(٣‐٤)
Σ=
=
m
k
k
ij ij ME ME m
1
( ) /
Σ=
=
m
k
k
ij ij UE UE m
1
( ) /
به این ترتیب با یكپارچهسازی نظرات افراد شركتكننده در هر یكاز دورههای
آموزشی، برای هر یكاز شاخصها ٣ عدد فازی بدستمیآید كه حاصل میانگین نظرات
Archive of SID
www.SID.ir
فازی MCDM ارزیابی کیفیتآموزشبا تکنیک
١٤٩
فراگیران میباشد.
٣ فازیزدایی ١ ‐٢‐٥
نتیجه نظرخواهی فازی برای هر شاخص، یكعدد فازی خواهد بود. بنابراین لازم است
كه اعداد فازی بهدستآمده در طی ارزیابی آموزشرا از حالتفازی خارج كرد.
به عبارت دیگر فازیزدایی تكنیكی است برای تبدیل اعداد فازی به اعداد حقیقی
قطعی ٢. روشی كه در این تحقیق جهتفازیزدایی استفاده شده استموسوم به روش
.[ ٣) آورده شده است[ ١٠ ‐ علامتفاصله ای ٣ میباشد كه در رابطه ( ٥
( ) (۳‐۵)
4
d u,0 2M U L
+ +
=
همچنین در این تحقیق از روشدیگری موسوم به مركز ناحیه ٤ نیز برای فازیزدایی
٣) نشاندهنده این روشفازیزدایی میباشد. ‐ استفاده شده استكه رابطه ( ٦
(٣‐٦)
٣‐ تاپسیس ٥ ‐٣
تاپسیسیكی از روشهای زیرگروه سازشی ٦ میباشد كه زیرگروه سازشی نیز خود از
زیرگروههای مدل جبرانی است. در مدلهای جبرانی مبادله بین شاخصها مجاز است یعنی
بهطور مثال ضعفیكشاخصممكن استتوسط امتیاز شاخصدیگری جبران شود.
میباشد[ ١]. روشرتبهبندی در MADM مدلهای جبرانی یكی از زیرشاخههای
به این صورت استكه گزینه انتخابی باید كمترین فاصله از راهحل ایدهآل TOPSIS
باشد. دادههای ورودی موردنیاز این (A-) و بیشترین فاصله از راهحل ایدهآل منفی (A+)
روشعبارتند از:
W ۱. بردار اوزان
٢. ماتریستصمیمگیری،
1 Defuzzification 2 crisp 3.α- cut 4 center-of-Area 5 Topsis 6 compromising
L
3
d(u,0) (U L) (M L) +
− + −
=
Archive of SID
www.SID.ir
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ١٣٨٦
١٥٠
TOPSIS ٣ الگوریتم روش ‐٣‐١
بیمقیاس » ٣ گام اول‐ تبدیل ماتریستصمیمگیری موجود به یكماتریس ‐٣‐١‐١
با استفاده از فرمول: « شده
(٣‐٧)
Σ=
= m
i 1
rij
ij
ij
2
r
n
عناصر ماتریستصمیمگیری میباشند. rij كه در آن
بهعنوان W ٣ گام دوم‐ ایجاد ماتریسبیمقیاسوزین با مفروضبودن بردار ‐٣‐١‐٢
ماتریساوزان:
ماتریسبیمقیاسوزین V= ND.Wn*n (٣‐٨)
و قابل « بیمقیاس » ماتریسی استكه امتیازات شاخصها در آن ND بهطوری كه
ماتریسی قطری استكه فقط عناصر قطر اصلی آن غیر صفر Wn*n مقایسه شدهاند و
خواهد بود.
۳ گام سوم‐ شخصنمودن راهحل ایدهآل و راهحل ایدهآل منفی: ‐۳‐۱‐۳
تعریفمیشود. (A-) و برای گزینه ایدهآل منفی (A+) برای گزینه ایدهآل
A ={(maxVij j∈J), (minVij i∈J′ i =1.2,...m)} (٣‐٩) +
= گزینه ایدهآل
={ + + + +} j n V ,V ,...,V ,...V 1 2
A ={(minVij j∈J), (maxVij i∈J′ i=1.2,...m)} (٣‐١٠) − = گزینه ایدهآل منفی
={ − − − −} j n V ,V ,...,V ,...V 1 2
بهطوریكه:
J ={j=1, 2,..., n های مربوط به سود j }
Archive of SID
www.SID.ir
فازی MCDM ارزیابی کیفیتآموزشبا تکنیک
١٥١
J′={j=1, 2,..., n های مربوط به هزینه j }
٣ گام چهارم‐ محاسبه اندازه جدایی (فاصله): ‐٣‐١‐٤
ام با ایدهآلها با استفاده از روشاقلیدسی بدین قرار است: i فاصله گزینه
(V V ) , i 1, 2,...m (٣‐١١)
n
j 1
2
j ij = − Σ=
+
ام از ایدهآل = i = فاصله گزینه
+
di
(V V ) ,i 1, 2,...m (٣‐١٢)
n
j 1
2
j ij = − Σ=

ام از ایدهآل منفی = i = فاصله گزینه

di
به راه حل ایدهآل: این نزدیكی نسبی Ai ٣ گام پنجم‐ محاسبه نزدیكی نسبی ‐٣‐١‐٥
به صورت زیر تعریفمیشود:
( ), 0 CL 1 , i 1, 2,...,m (٣‐١٣)
d d
CL d i
i i
i
i ≤ ≤ =
+
= +
+ −

+
٦ ‐ ١ ‐ ٣ ‐ براساسترتیبنزولی : ها بندی گزینه رتبه ‐ گام ششم ٣ +
i میتوان CL
گزینههای موجود در مسأله را رتبهبندی كرد.
٤‐ جامعه آماری
جامعه آماری در این تحقیق، شركتكنندگان در دورههای آموزشی كه توسط واحد
اجرایی آموزشیكشركت تولیدی از اسفندماه ١٣٨٣ لغایتخردادماه ١٣٨٤ برگزار شده
است میباشند. بدین ترتیب كه همه دورههای آموزشی كه در طی این ٤ ماه برگزار
شدهاند مورد ارزیابی قرار گرفتهاند و تمامی افراد شركتكننده در این دورهها بهعنوان
جامعه آماری این پژوهشانتخاب شدهاند این دورهها شامل ٨ دورة انتخابی زیر می باشد.
١. آموزشجوشكاری قوسالكتریكبا الكترود دستی با ٨ نفر شركتكننده
Archive of SID
www.SID.ir
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ١٣٨٦
١٥٢
٢. دوره زبان انگلیسی با ١٠ نفر شركتكننده
با ٥ نفر شركتكننده ،EFQM ٣. دوره آموزشی
با ١٠ نفر شركتكننده ISO ٤. دوره آموزشی آشنایی با
٥. دوره آموزشتخصصی دیگبانان با ١٥ نفر شركتكننده
٦. دوره آموزشی استانداردهای جهانی مواد نسوز با ٩ نفر شركتكننده
٧. دوره آموزشی ایمنی و بهداشتبا ١٠ نفر شركتكننده
٥ با ١٠ نفر شركتكننده S ٨. دوره آموزشی
همچنین برای جمعآوری نظرات كارشناسان آموزشو اساتید پیرامون تعیین اهمیت هر
یكاز معیارها و شاخصها از نظرات ٢٧ نفر استفاده گردیده استكه این افراد شامل
كارشناسانآموزششركتوبرخیمدرسینآنجاوهمچنینبرخیازاساتیددانشگاهمیباشند.
٥‐ تجزیه و تحلیل دادهها
٥ اوزان نهایی شاخصها ‐١
سؤال اول این تحقیق مربوط به اهمیتیا وزن هر یكاز شاخصها میباشد.
در نگاره ( ١) نشاندهنده اوزان هر یكاز معیارها و AHP نتایج حاصل از تكنیك
اوزان هر یكاز شاخصها نسبت به معیار خود میباشد. با ضرب وزن هر شاخصدر وزن
معیار مربوط به آن، وزن نهایی هر شاخصحاصل شده است، كه این مقادیر در ستون
سمت چپ نگاره ( ١) نمایشداده شدهاند. مقادیر اوزان نهایی هر شاخصمیزان اهمیت آن
شاخصدر امر كیفیتآموزشرا نشان میدهد. بهطور مثال شاخصتأثیر در جهتافزایش
٠) رتبه اول و شاخصمطابقت داشتن مطالب ارائه / علاقه به حرفه و شغل با امتیاز ( ٠٦٩٠٣
٠) رتبه دوم را كسبكرده استو به همین / شده با اهدافمشخصشده با امتیاز ( ٠٦٢٤٧
با امتیاز « همخوانی محتوای سؤالات امتحانی با تأكیداتمدرسدر كلاس » ترتیبشاخص
٠) پایینترین رتبه را از نظر اهمیت در میان این شاخصهای كیفیت آموزش /٠١١٣٥)
كسبكرده است.
Archive of SID
www.SID.ir
فازی MCDM ارزیابی کیفیتآموزشبا تکنیک
١٥٣
نگاره( ١): اوزان هر یكاز شاخصها، معیارها و اوزان نهایی هر شاخص
اوزان معیارها اوزان شاخصها وزن نهایی
هر شاخص
٠/٢٥٦٧٤
ارزشعلمی،
یادگیری و
کاربردی درس
٠ مهیج بودن و چالشبرانگیزبودن /١٤٥٦١
٠ تأثیر در جهتتسهیل کار /١٨٠٦٣
٠ تأثیر در جهت افزایشعلاقه به شغل /٢٦٨٨٦
٠ اجرایی بودن آموخته ها /٢٠٤٦٦
٠ ارتباط آموزشعرضه شده با نیازها /٢٠٠٢٥
٠/٠٣٧٣٨
٠/٠٤٦٣٨
٠/٠٦٩٠٣
٠/٥٢٥٤
٠/٠٥١٤١
٠/١٤٥٥
علاقه و اشتیاق
مدرسبه
موضوع درس
٠ علاقمندی مدرسبه درس /٢٠٢٧٥
٠ پویایی و فعالیتمدرسدر هدایت کلاس /٣٥٣٧٣
٠ شوخ طبعی و خوشروبودن مدرس /١٤٧٦٨
٠ روشارائه درستوسط مدرس /٢٩٥٨٤
٠/٠٢٩٥
٠/٠٥١٤٧
٠/٠٢١٤٩
٠/٠٤٣٠٤
٠/١٥٦٧
روشنی و سازمان
بندی مطالب
٠ شفافبودن توضیحات مدرس /٢٤٦٩٨
٠ مناسببودن محتوای دوره و ارائه با دقت /٣٥٤٥
٠ مطابقت داشتن مطالبارائه شده با اهداف /٣٩٨٥٢
٠/٠٣٨٧١
٠/٠٥٥٥٧
٠/٠٦٢٤٧
٠/١٠٨٢
تعامل گروهی و
مشارکت
٠ تشویق فراگیران به شرکتدر مباحث کلاس /٤٤١١
٠ کمکبه انتقال و کاربرد آموختهها /٣٤٤٦٧
٠ اجازه مخالفبه فراگیران و پذیرفتن انتقاد /٢١٤٢٢
٠/٠٤٧٧٣
٠/٠٣٧٢٩
٠/٠٢٣١٨
٠/٠٨٧٩
در دسترسبودن
مدرس
٠ ارتباط دوستانه مدرسبا فراگیران /٣٦٧٦١
٠ علاقه واقعی مدرسبه فراگیران /٢٢٨٦٣
٠ دسترسی کافی فراگیران به مدرس /٤٠٣٧٦
٠/٠٣٢٣
٠/٠٢٠٠٩
٠/٠٣٥٤٨
٠/١٢١٣
جامعیتمطالب
آموزشداده
شده
٠ مقایسه معانی و مفاهیم تئوری های مختلف /١٣٦٧٣
٠ مناسببودن اندازه و حجم منبع آموزشی /١٥٠٩٧
٠ ارائه دیدگاه ها و نقطه نظرات دیگران /١٣٨٠٩
٠ تازه و به روز بودن مطالب /٤٢٧٠٢
٠ ارائه مثالهای کاربردی مربوط به درس /١٤٧١٩
٠/٠١٦٥٨
٠/٠١٨٣١
٠/٠١٦٧٥
٠/٠٥١٧٩
٠/٠١٧٨٥
٠/٠٦١٧
امتحان و
نمرهگذاری
٠ایجادمکانیزمبازخوردمناسبازصحتآموختهها /٢٧٤٢
٠ منصفانه بودن روشهای ارزیابی از فراگیران /٢١١٤
٠همخوانیمحتوایسؤالاتامتحانیباتأکیداتمدرس /١٨٤
٠ آزمون آموخته های فراگیران به صورت عملی /٣٣٠٤
٠/٠١٦٩١
٠/٠١٣٠٤
٠/٠١١٣٥
٠/٠٢٠٣٧
كیفیتآموزش
٠/٠٦٢٠
مطالب خواندنی
و تکالیف
٠ کاربردی بودن مطالبو محتوای کتاب درسی /٦٣٨١
٠ مؤثربودن تکالیفارائه شده در فهم بیشتر مطالب /٣٦١٩
٠/٠٣٩٥٥
٠/٠٢٢٤٣
Archive of SID
www.SID.ir
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ١٣٨٦
١٥٤
٥ اندازهگیری عملكرد كیفیتآموزشهر دوره آموزشی ‐٢
سوال دوم این پژوهشمر بوط به بررسی عملكرد هر یكاز دورههای آموزشی
میباشد.
برای پاسخ به سؤال دوم این پژوهشاز شركتكنندگان در هر دوره آموزشی خواسته
شده است كه بالاترین امتیاز ممكن، محتملترین امتیاز ممكن و پایینترین امتیاز ممكن در
٠ را به هر شاخصكیفیتآموزشبدهند. این نظرات به صورت فازی ‐ بازه ١٠٠
جمعآوری شدهاند در نهایتبا محاسبه میانگین فازی نظرات شركتكنندگان برای هر
دوره ٣ ستون از اعداد كه نماینده میانگین بالاترین، محتملترین و پایینترین امتیاز میباشد
بدستآمده است.
نگاره( ٢): نتایج بدستآمده از عملکرد هر دوره نسبتبه شاخصها و
معرفی بهترین عملکرد در هر شاخص
میزان بالاترین
عملكرد
٥S دوره
دوره ایمنی و
بهداشت
دوره استاندارد
مواد نسوز
دوره تخصصی
دیگبانان
ISO دوره
EFQM دوره
دوره زبان
دوره جوشكاری
نام دوره شاخص
١ ٥٥/٧٨١ ٥٧/٩٧٥ ٥٩/٠٠٠ ٤٦/٥٠٠ ٥٩/٠٨٣ ٦٧/٧٧٨ ٥٥/٨٧٥ ٦٢/٧٥٠ ٦٧/٧٧٨
٢ ٥١/٢٥ ٥٢/٢٥٠ ٥٠/٥٠٠ ٤٨/١٠٠ ٥٩/٣٣٣ ٦٦/٦٦٧ ٥٥/٢٥٠ ٥٨/٧٥٠ ٦٦/٦٦٧
٣ ٥٥/٦٢٥ ٤٧/٩٧٥ ٤٧/٢٥٠ ٤٨/٣٠٠ ٥٠/٥٨٣ ٥٣/٠٥٦ ٤٨/١٢٥ ٥٢/١٢٥ ٥٥/٦٢٥
٤ ٦٧/١٨٨ ٤٦/٤٥٠ ٥٧/٠٠٠ ٥٦/٥٧٥ ٦٥/٥٨٣ ٥٩/٨٦١ ٤٩/٦٢٥ ٥٣/٧٥٠ ٦٧/١٨٨
٥ ٦٢/٨١٣ ٥٩/٣٢٥ ٣٩/٥٠٠ ٥١/٤٥٠ ٦٦/٦٦٧ ٦٢/٤٧٢ ٥٢/٣٧٥ ٥٧/٨٠٠ ٦٦/٦٦٧
٦ ٧٤/٨٤٤ ٧٧/١٢٥ ٧٧/٤٥٠ ٦٨/٥٢٥ ٧١/١٦٧ ٦٩/٧٢٢ ٦٧/١٢٥ ٧٠/٧٥٠ ٧٧/٤٥٠
٧ ٧٨/٩٠٦ ٧٦/٧٥٠ ٧٩/٠٥٠ ٦٣/٥٠٠ ٦٧/٣٣٣ ٧٣/٧٥٠ ٧٠/٣٧٥ ٧٠/١٢٥ ٧٩/٠٥٠
٨ ٧٩/٨٤٤ ٧٦/٧٥٠ ٧٩/٤٥٠ ٥٩/٠٠٠ ٧١/٧٥٠ ٧٨/٦١١ ٧٥/٧٥٠ ٦٩/٥٠٠ ٧٩/٨٤٤
٩ ٧٥/٤٦٩ ٦٠/٢٥٠ ٧١/٠٥٠ ٥١/٣٧٥ ٥١/٧٥٠ ٥٧/٥٠٠ ٥٤/٠٠٠ ٦٢/١٢٥ ٧٥/٤٦٩
١٠ ٧١/٤٠٦ ٦٦/٥٠٠ ٧٥/٠٥٠ ٥٧/٨٧٥ ٦٣/٩١٧ ٦٤/٥٨٣ ٦٦/١٢٥ ٦٢/٠٠٠ ٧٥/٠٥٠
١١ ٦٤/٣٧٥ ٥٩/٨٧٥ ٦٢/٢٥٠ ٥٠/٥٠٠ ٦١/٧٥٠ ٦٦/١١١ ٥٧/٥٠٠ ٥٦/٢٥٠ ٦٦/١١١
١٢ ٧٢/٣٤٤ ٥٩/٧٥٠ ٦٢/٧٥٠ ٥٤/٣٧٥ ٦٥/١٦٧ ٥٨/٦١١ ٥٦/٣٧٥ ٦١/٧٥٠ ٧٢/٣٤٤
١٣ ٦٦/٠٩٤ ٦١/٥٠٠ ٦٩/٥٥٠ ٥٤/٠٠٠ ٦٧/٧٥٠ ٦٥/٥٥٦ ٦٤/٧٥٠ ٦٦/٨٧٥ ٦٩/٥٥٠
١٤ ٧١/٠٩٤ ٦٧/٣٧٥ ٦١/٥٠٠ ٥٤/٣٧٥ ٥٧/٠٠٠ ٧٥/١٩٤ ٥٩/٦٢٥ ٥١/٠٠٠ ٧٥/١٩٤
١٥ ٦٨/١٢٥ ٧٤/٨٧٥ ٦٣/٥٠٠ ٥٩/٠٠٠ ٦٦/٢٥٠ ٦٦/١١١ ٦٦/٧٥٠ ٦٢/٢٥٠ ٧٤/٨٧٥
١٦ ٧٢/٥٦٥ ٧٨/٥٢٥ ٧٣/٥٥٠ ٦٤/٤٧٥ ٥٩/٩١٧ ٧٠/٨٣٣ ٥٦/٦٢٥ ٦٦/٥٠٠ ٧٨/٥٢٥
١٧ ٧٢/٣٤٤ ٧٨/٥٢٥ ٧٤/٤٥٠ ٦١/٢٥٠ ٦١/٧٥٠ ٧٣/٤٧٢ ٦٢/٠٠٠ ٦٤/٣٧٥ ٧٨/٥٢٥
١٨ ٧٤/٠٦٣ ٦٥/٦٢٥ ٦٣/٢٠٠ ٦٤/٨٧٥ ٤٢/٣٣٣ ٣٤/٣٠٦ ٣٤/٨٧٥ ٤٧/١٢٥ ٧٤/٠٦٣
١٩ ٦٥/٠٠٠ ٦٢/٠٠٠ ٤٥/٥٠٠ ٥٥/٦٥٠ ٤٧/٤١٧ ٥٧/٢٢٢ ٥٠/٣٧٥ ٥٠/٥٠٠ ٦٥/٠٠٠
Archive of SID
www.SID.ir
فازی MCDM ارزیابی کیفیتآموزشبا تکنیک
١٥٥
ادامه نگاره( ٢): نتایج بدستآمده از عملکرد هر دوره نسبتبه شاخصها و
معرفی بهترین عملکرد در هر شاخص
میزان بالاترین
عملكرد
٥S دوره
دوره ایمنی و
بهداشت
دوره استاندارد
مواد نسوز
دوره تخصصی
دیگبانان
ISO دوره
EFQM دوره
دوره زبان
دوره جوشكاری
نام دوره شاخص
٢٠ ٥٠/١٥٦ ٦٣/٣٧٥ ٤٠/٠٠٠ ٥٨/٧٥٠ ٥٥/٦٦٧ ٥٩/٣٠٦ ٥١/٥٠٠ ٥٢/٦٢٥ ٦٣/٣٧٥
٢١ ٦١/٤٠٦ ٦٣/٣٧٥ ٥٢/٠٠٠ ٥٩/٢٥٠ ٤٤/٠٠٠ ٥٦/٣٨٩ ٤٧/٢٥٠ ٥٢/٦٢٥ ٦٣/٣٧٥
٢٢ ٦٧/١٨٨ ٧٠/٣٢٥ ٦٨/٣٥٠ ٥٥/٣٠٠ ٦٢/٠٠٠ ٧١/٩٤٤ ٦٦/٣٧٥ ٦٦/٠٠٠ ٧١/٩٤٤
٢٣ ٧٦/٥٦٣ ٨٣/٢٢٥ ٧٠/٠٠٠ ٦٢/٨٧٥ ٧١/٣٣٣ ٦٤/٠٢٨ ٧٣/٨٧٥ ٦٦/٧٥٠ ٨٣/٢٢٥
٢٤ ٦٨/٩٠٦ ٦٢/٧٥٠ ٥٠/٠٠٠ ٢٨/٠٧٥ ٥٦/٧٨٣ ٥٩/٥٨٣ ٥٩/١٢٥ ٥٣/٦٢٥ ٦٨/٩٠٦
٢٥ ٦٥/٩٣٨ ٧٠/٠٠٠ ٥٢/٥٠٠ ٤٢/١٧٥ ٦٨/٥٠٠ ٦٠/١٣٩ ٧٤/٦٢٥ ٦٣/٦٢٥ ٧٤/٦٢٥
٢٦ ٦٨/٤٣٨ ٧٢/٨٧٥ ٦٧/٥٠٠ ٤٨/٠٥٠ ٧٥/٣٣٣ ٦٨/١٩٤ ٨٢/١٢٥ ٧٠/٥٠٠ ٨٢/١٢٥
٢٧ ٧٠/٦٢٥ ٥٧/١٢٥ ٣١/٤٥٠ ٢٦/٥٧٥ ٦٣/٥٦٧ ٥٠/٥٥٦ ٦٩/٣٠٠ ٣٤/٠٥٠ ٧٠/٦٢٥
٢٨ ٦٠/٧٨١ ٦٢/٦٢٥ ٦٠/٥٠٠ ٥٥/٧٧٥ ٦٤/٨٣٣ ٦١/٢٥٠ ٥٨/٣٧٥ ٦٣/٢٥٠ ٦٤/٨٣٣
٢٩ ٦٦/٥٦٣ ٦٤/٤٢٥ ٤٩/٠٠٠ ٣١/٥٠٠ ٤٧/٠٠٠ ٥٦/١١١ ٥١/٠٠٠ ٥٦/٥٠٠ ٦٦/٥٦٣
با فازیزدایی این اعداد فازی به روشعلامت فاصلهایی در نهایت عملكرد هر دوره
آموزشی در هر شاخصمشخصشده است. نگاره ( ٢) این نتایج را نشان میدهد. بهعنوان
٧١ و ٥٥ و / نمونه فازیزدایی اولین شاخصاز دورة جوشكاری كه دارای اعداد فازی ( ٢٥
٤١ ) میباشد با توجه به فرمول زیر كه از روشعلامت فاصلهایی بدست آمده است /٨٨
چنین محاسبه میشود.
55 .78
4
2 55 71 .25 41 .88
4
( ,0) 2 1 =
× + +
=
+ +
d U = M U L
لازم به تذكر میباشد كه هرچه این اعداد به ١٠٠ نزدیكتر باشند عملكرد دوره بهتر و
( هرچه به صفر نزدیكتر باشند عملكرد دوره ضعیفتر ارزیابی میگردد. در نگاره ( ٢
دورههایی كه در هر شاخصبهترین عملكرد را داشتهاند تیرهتر نشان دادهشدهاند.
فازیزدایی از دادهها با روشمركز ناحیه نیزانجام پذیرفتكه نتایج حاصل از این روش
همبستگی بالایی با روشعلامتفاصلهای دارد.
٥ رتبهبندی نهایی ‐٣
برای رتبهبندی نهایی دورههای آموزشی با استفاده از تكنیكتاپسیسنیاز به ماتریس
Archive of SID
www.SID.ir
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ١٣٨٦
١٥٦
و ماتریستصمیمگیری میباشد. ماتریساوزان به وسیله رتبهبندی شاخصها W اوزان
٢٩ میباشد كه اعضاء روی قطر اصلی همان اوزان × بدست آمده است این ماتریس ٢٩
شاخصها و اعضاء دیگر همگی صفر میباشند. ماتریستصمیمگیری نیز یكماتریس
٨ میباشد كه شامل اعداد فازیزدایی شدة هر دوره آموزشی میباشد. با استفاده از × ٢٩
٣) رتبهبندی و امتیازات هر یكاز دورههای ‐٣‐ ٣) در بخش( ١ ‐ ٣) تا ( ١١ ‐ روابط ( ٦
آموزشی از لحاظ نزدیك بودن به جواب ایدهآل و دوری از جواب ایدهآل منفی به شرح
نگاره ( ٣) میباشد.
نگاره( ٣): رتبهبندی هر یكاز دورههای آموزشی نسبتبه هم با اعداد فازی
به منظور مقایسه نتایج بدست آمده از اعداد فازی با اعداد قطعی، رتبهبندی دورهها به
کمکمحتملترین امتیازات (اعداد قطعی) نیز انجام پذیرفته است. نتایج این رتبهبندی در
نگاره( ٤) نمایشداده شده است.
نگاره( ٤): رتبهبندی هر یكاز دورههای آموزشی نسبتبه هم با اعداد قطعی
رتبه نام دوره آموزشی امتیاز كسبشده
٠/ ١ جوشكاری دستی با قوسالكتریك ٩٣٧
٠/ ٢ زبان انگلیسی ۵٧٦
٠/ ٣ استانداردهای جهانی مواد نسوز ۵۵٩
٠/ ٤ دوره تخصصی دیگبانان ۵٤٦
٠/٤٨٤ EFQM ۵
٠/ ٦ ایمنی و بهداشتگروه ٤٨٢
٠/٤٠٩ ۵ S ٧
٠/٣٣٠ ISO ٨
رتبه نام دوره آموزشی امتیاز كسبشده
٠/ ١ جوشكاری دستی با قوسالكتریك ٩٥٤
٠/ ٢ زبان انگلیسی ٥٧٧
٠/ ٣ استانداردهای جهانی مواد نسوز ٥٧٠
٠/ ٤ دوره تخصصی دیگبانان ٥٣٦
٠/٤٩٢ EFQM ٥
٠/٤٦٨ ٥ S ٦
٠/ ٧ ایمنی و بهداشتگروه ٣٩٩
٠/٣١١ ISO ٨
Archive of SID
www.SID.ir
فازی MCDM ارزیابی کیفیتآموزشبا تکنیک
١٥٧
ضریبهمبستگی رتبهای اسپیرمن بین نتایج رتبهبندی حاصل از دو روشفازی و قطعی
٠ میباشد که نشاندهنده همبستگی بسیار بالای نتایج حاصل از دو روش / برابر با ٩٧٦
میباشد. تنها تفاوت حاصل از دو نتیجه فوق رتبهبندی دورههای ایمنی و بهداشتگروه با
۵ میباشد. S
٦‐ نتیجهگیری
با توجه به اوزان بهدستآمده برای هر شاخصكه در نگاره ( ١) نیز نشان داده است
میتوان بهطور كلی از لحاظ اهمیت، شاخصها را به صورت نگاره ( ٥) رتبهبندی كرد.
نگاره( ٥): اولویتشاخصها از لحاظ اهمیت
شاخصهای بسیار مهم
(عوامل علمی‐ كاربردی)
عوامل مربوط به كاربردیبودن مطالب به روزبودن و اجرایی بودن ،
جامعبودن مطالبكه دارای ارزشو بار علمی مناسبی باشند
شاخصهای مهم
(عوامل مرتبط با نیاز فراگیران)
عوامل مربوط به تسهیل انجام كار و ارتباط آموزش ارائهشده با
نیازهای فراگیران و همچنین شفافبودن آموزشارائهشده
شاخصهای متوسط
(عوامل عاطفی)
عوامل مربوط به ارتباط و صمیمیت بین مدرس و فراگیران و اینكه
فراگیران بدون ترس یا مانعی بتوانند به راحتی با مدرسارتباط برقرار
كنند و همچنین علاقمندی مدرسبه فراگیران و درس
شاخصهای كماهمیت
(عوامل تئوریكی)
عوامل مربوط به مباحث تئوریكی و بحثهایی پیرامون نقطه نظرات
دیگران كه چندان كاربردی نیستند
شاخصهای بسیار كماهمیت
(عوامل ارزشیابی)
عوامل مربوط به امتحان و نمرهگذاری و ارزیابی فراگیران
نتایج حاصل از فازیزدایی نظرات شركتكنندگان به منظور ارزیابی كیفیت آموزش
هر یكاز دورههای آموزشی در نگاره ( ٢) نشان داده شده است. در این نگاره هرچه
مقادیر به مقدار ماكزیمم خود یعنی ١٠٠ نزدیكتر باشد نمایانگر عملكرد بهتر دوره و هرچه
به مقدار مینیمم خود یعنی صفر نزدیكتر باشند نشانگر عملكرد ضعیفدوره از نظر
كیفیتآموزشی میباشد. بهطور مثال در مورد شاخصاول یعنی مهیجبودن و
٦٧ امتیاز، / چالشبرانگیزبودن دوره آموزشی، دورة استانداردهای جهانی مواد نسوز با ٧٧٨
بهترین رتبه را در میان سایر دورهها به دست آورده استو این یعنی اینكه این دوره، امتیاز
بالاتر از متوسط یعنی قوی را بهدست آورده است. با نگاهی اجمالی به نگاره ( ٢) ملاحظه
Archive of SID
www.SID.ir
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ١٣٨٦
١٥٨
میگردد كه دوره جوشكاری در ١٠ شاخصبالاترین امتیاز را كسب كرده استو به
در هیچ ISO در ٣ شاخصدوره EFQM همین ترتیبدوره زبان در ٧ شاخص، دوره
شاخصو دوره تخصصی دیگبانان در یكشاخص، دوره استاندارد مواد نسوز در ٥
٥ در هیچ شاخصبهترین S شاخصو دوره ایمنی و بهداشتگروه در ٢ شاخصو دوره
امتیاز را كسبكردهاند.
رتبهبندی كیفیتدورههای آموزشی برگزار شده از لحاظ نزدیكی به جواب ایدهآل و
دوری از جواب ایدهآل منفی به صورت نگاره ( ٣) نمایشداده شده است. نتایج نشاندهنده
آن است كه دورة آموزشی جوشكاری دستی با قوسالكتریكبالاترین رتبه را در میان
این ٨ دوره آموزشی داشته است. دوره زبان انگلیسی در رتبه دوم جای گرفته است. دوره
استانداردهای جهانی مواد نسوز در رده سوم و دوره آموزشتخصصی دیگبانان در رده
۵ درردیفششم، ایمنی و بهداشتگروه در ردیف S، در ردیفپنجم EFQM، چهارم
در رده هشتم جای گرفته است. نتایج حاصل از زتبهبندی با اعداد قطعی نیز ISO هفتم و
بسیار نزدیکبه نتایج حاصل از رتبهبندی با اعداد فازی میباشد بااین تفاوت که در روش
رتبه هفتم راکسب کردهاند اما در روشفازی EFQM ۵ رتبه ششم و دوره S قطعی دوره
رتبه ششم راکسبکردهاند. در حالتکلی روش EFQM ۵ رتبه هفتم و دوره S دوره
فازی باید تایید کننده روشقطعی باشد اما در این تحقیق به علت استفاده از اعداد فازی
مثلثی که در بیشتر موارد قرینه نیز بوده اند همبستگی حاصل از دو روشبسیار بالا بوده
است.
٧‐ پیشنهادات
با توجه به نتایج بدست آمده از این تحقیق پیشنهاد میشود متولیان امر آموزشروی
شاخصهایی كه امتیاز بیشتری برای ارزیابی كیفیت آموزشكسب كردهاند تأكید بیشتری
داشته باشند و با ایجاد مكانیزمی مناسب بهطور مداوم سنجشاین شاخصها بپردازند.
بهطور مثال با انجام ارزیابیهایی با فواصل زمانی كم میزان رابطه بین آموزشارائه شده با
تأثیر آن بر افزایشعلاقه فراگیران به خود سنجیده میشود. همچنین با همین مكانیزم
میتوان مطابقتداشتن مطالبارائهشده با اهدافمشخصشده را بررسی كرد.
به این ترتیبشاخصهای مهمتر در امر كیفیت آموزشبیشتر مورد تأكید قرار
میگیرند. همچنین پیشنهاد میشود با بررسی علل پایین بودن برخی امتیازات شاخصها در
Archive of SID
www.SID.ir
فازی MCDM ارزیابی کیفیتآموزشبا تکنیک
١٥٩
بعضی از دورهها، نقاط ضعفاین دورهها را ریشهیابی كرده و در صورت لزوم كارهای
پژوهشی دیگری در زمینه علل ضعفاین شاخصها انجام پذیرد. پیشنهاد بعدی این
پژوهشدر رابطه با تشویق مناسبدورههای آموزشی با عملكرد بالا است. چراكه این امر
موجب دلگرمی بیشتر فراگیران و مدرسین این دورهها میگردد و موجبمیشود تا
فراگیران دورههای بعدی با الگو قرار دادن دورههای برتر انگیزه بیشتری برای بهبود كیفیت
آموزش كسب كنند. به محققینی كه علاقمند به پژوهشدر زمینه كیفیت آموزش
میباشند، توصیه میگردد با بررسی دقیقتر در ادبیات موضوع كیفیت آموزشملاكها و
شاخصهای مناسب مكان مورد بررسی خود را بیابند و با استفاده از روشهای مختلف
دیگری كه برای تبدیل واژههای مبهم یا زبانی به واژههای كمی وجود دارد، ارزیابی
كیفیت آموزشرا پربارتر و غنیتر سازند. همچنین به محقیقنی كه مایل به ادامه و تكمیل
این كار تحقیقی میباشند توصیه میشود با توجه به امتیازی كه شاخصهای كیفیت
آموزشكسبكردهاند، ارتباط میان كیفیت آموزشو آن شاخصها را بررسی كنند.
بهطور مثال شاخصمؤثربودن در جهت افزایشعلاقه به حرفه و شغل بالاترین امتیاز را در
میان شاخصهای كیفیتآموزشكسبكرده استكه محققین بعدی میتوانند با بررسی
رابطه بین كیفیتآموزشارائه شده و تأثیر آن بر افزایشعلاقه شركتكنندگان به شغل و
حرفه خود اقدام به اندازهگیری این رابطه نمایند. همچنین این عمل برای سایر شاخصهای
مهم دیگر قابل اجرا میباشد. پژوهشگرانی كه تمایل دارند چنین سیستم ارزیابی كیفیت
آموزشی را در شركتها یا سازمانهای دیگر و یا حتی مراكز آموزش عالی پیاده كنند
فازی و AHP میتوانند به شرط استفاده از كارشناسان و اساتید خبره در این زمینه از روش
فازی نیز برای بالاتر بردن دقتنتایج تحقیق استفاده كنند. TOPSIS یا
Archive of SID
www.SID.ir
دانشمدیریت، سال ٢٠ ، شماره ٧٨ ، پاییز ١٣٨٦
١٦٠
منابع
١. اصغرپور، م. ( ١٣٨٣ ). تصمیمگیریهای چند معیاره، انتشارات دانشگاه تهران، تهران،
چاپ سوم.
٢. بلوم، ب و همکاران. ( ١٩٦٠ ). کظیمی، الف؛ ( ١٣٥٥ )، راهنمای ارزشیابی تکوینی و
ارزشیابی مجموعی از آموختههای دانشآموزان، تهران، انتشارات دانشگاه تربیتمعلم.
٣. بوجادزیف، ج. ( ١٣٨١ ). حسینی، م. منطق فازی و كاربرد آن در مدیریت، انتشارات
ایشیف، تهران، چاپ اول.
٤. پورآرمن، ب. ( ١٣٨١ ). آموزشنیروی انسانی فراگردی در افزایشبهرهوری
سازمانها، مجموعه مقالات، مؤسسه عالی آموزشو پژوهشمدیریتو برنامهریزی،
چاپ سوم.
٥. تایلر، د. تقیپور ظهیری، ع. ( ١٣٧٦ ). اصول سیاسی برنامهریزی درسی و آموزشی،
انتشارات آگاه، تهران، چاپ اول.
٦. کیامنش، ع. ( ١٣٧٩ ). روشهای ارزشیابی آموزشی (رشته علوم تربیتی)، انتشارات
دانشگاه پیام نور.
٧. مهرگان، م. ( ١٣٨٣ ). پژوهشعملیاتی پیشرفته، نشر كتاب دانشگاهی، تهران، چاپ اول.
٨. هورتیز، چ؛ جمعیاری، ه. ( ١٣٧١ ). کیفیتگرایی راهبردی در مدیریتآموزشو
.٤٥ ‐٤٠ ‐ پرورش، فصلنامه مدیریتآموزشو پرورش، شماره مسلسل ٨
٩. هورتیز، چ؛ کیامنش، ع. ( ١٣٧١ ). ارزشیابی آموزشی، تهران، انتشاراتمرکز دانشگاهی
10.Sheng- H shiung Tscuur; Te- Yi change, chang- Huayen. (2002). "The
evalution of airline sevvice quality by fuzzy MCDM", Tourism
Management, Vol. 23, pp: 107- 115.
11.Student Evealuation of Educational Quality (SEEQ). (1976). Herbert W.
March, Prepared by: The CBT Team in UTS and CELT.
Archive of SID
www.SID.ir


درباره وبلاگ


*با عرض سلام خدمت شما دوست عزیز*
امیدواریم که از خواندن این مطالب لذت ببرید
و لحظه های خوبی را سپری کنید

مدیران وبلاگ :
عمو سعید
عمو مجید

مدیر وبلاگ : saeed khaki
صفحات جانبی
نظرسنجی
نظر شما دوست عزیز راجع به این وبلاگ چیه؟







نظر شما دوست عزیز راجع به این وبلاگ چیه؟







جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
ارتباط با majid shabanpor
ارتباط با saeed khaki
gunner2066چت روم وبلاگ


فال امروز


.



دریافت کد
abzareweb
ابزار وب

تعبیر خواب آنلاین

تماس با ما
Google

در این وبلاگ
در كل اینترنت
مشاهده جدول کامل لیگ برتر ایران